Beeldende kunst

Beeldend kunstenaar Afra Eisma (28): ‘Als iets veel moeite kost, word ik daar rustig van’

Beeldend kunstenaar Afra Eisma. Beeld Erik Smits
Beeldend kunstenaar Afra Eisma.Beeld Erik Smits

Een fluisterende zonnebloem, een wezen met twee hoofden en zes borsten: in Leeuwarden en in Rotterdam exposeert de hyperproductieve Afra Eisma. Ze bouwt droomwerelden van keramiek en textiel, bevolkt door vreemde wezens.

In haar atelier, in een onopvallend oud schoolgebouw in Den Haag. maakt Afra Eisma lange dagen, van 10 uur ’s ochtends tot 12 uur ’s nachts. Ze werkt met keramiek en textiel vanwege de kleuren: ‘Die kun je heel helder en intens maken, intenser dan op een schilderij.’ En ze houdt van technieken die veel tijd en aandacht kosten, juist omdat het in haar hoofd best druk en chaotisch is: ‘Als iets veel moeite kost, word ik daar rustig van.’

Wie het afgelopen jaar eindexamenexposities of kunstbeurzen bezocht, weet: keramiek en textiel zijn geliefd bij jonge kunstenaars. Eisma is een van de wegbereiders. Een verklaring voor de handwerktrend heeft ze niet. Misschien speelt het contrast met de digitale wereld een rol? Het is in elk geval kunst om aan te raken, al mag dat niet. Eisma: ‘Keramiek wil je oppakken en likken, met kunst van wol wil je knuffelen.’

Afra Eisma in haar Haagse atelier.  Beeld Erik Smits
Afra Eisma in haar Haagse atelier.Beeld Erik Smits

Omdat Eisma in verschillende disciplines werkt, is haar atelier efficiënt ingericht. Er is een hoek om klei te verwerken en glazuren te mengen, er staat een keramiekoven, daar pal naast een groot raamwerk waarin wand- en vloerkleden kunnen worden gemaakt. In een grote stellingkast puilen bakken vol wol uit: paars, roze, groen, geel. Een andere hoek was ingericht voor papier-maché en is nu leeg. Wat daar zal ontstaan is nog een verrassing, ook voor Eisma. Ze leidt V rond in haar atelier aan de hand van zes voorwerpen:

STRIPBOEK

Het nest van de Marsupilami’s (1960)

Marsupilami is een bedenksel van de Belgische striptekenaar André Franquin. Het vrolijke fantasiedier heeft iets weg van een aap, panter en/of kat. Eisma is fan en dat is in haar kunst te zien: ‘Sommige glazuren in mijn keramiek zijn door de Marsupilami’s geïnspireerd.’ Ze bekeek de stripboeken al graag toen ze een kind was, verdwalend in de fantasiewerelden: ‘Wat ik mooi vind aan Marsupilami’s is dat het net lijkt alsof ze echt bestaan. Ze zijn heel schuw, daarom zie je ze als mens niet gauw.’ Het liefst zat Eisma vroeger de hele dag te tekenen aan een tekentafel die haar ouders voor haar hadden ingericht. Nog steeds prikkelen stripboeken haar fantasie: ‘Juist de achtergronden zijn vaak heel interessant: als je de hoofdpersonages wegdenkt en kijkt wat voor abstracte vormen daarachter zitten.’

Het nest van de  Marsupilami's, stripboek uit 1960. Beeld Erik Smits
Het nest van de Marsupilami's, stripboek uit 1960.Beeld Erik Smits

SLANG

Snake (2017)

In het tweede jaar aan de kunstacademie in Den Haag ontdekte Eisma de keramiekwerkplaats. Ze kon daar gewoon haar gang gaan, andere studenten kwamen er amper. Haar medestudenten van de afdeling sculptuur werkten liever met hout, gips of metaal. ‘Ik zei steeds: kom op, het is helemaal niet moeilijk, keramiek, probeer het ook!’ Mogelijk hebben die aansporingen effect gehad, want in haar afstudeerjaar werd het plots dringen rond de keramiekovens. Dankzij een petitie van Eisma werd een derde exemplaar aangeschaft. Inmiddels heeft de kunstacademie zelfs vijf ovens.


Een van de vele kunstwerken die ze bij haar ‘barstensvolle’ afstuderen liet zien was deze slang: ‘De andere slangen zijn verkocht, maar deze wil ik niet kwijt. Mijn kunstwerken worden voor mij vaak een soort personages. Ik praat met ze, het kan behoorlijk intens zijn om afscheid te nemen.’ De slang heeft voor haar extra waarde, omdat ze hierop haar favoriete glazuurcombinatie ontdekte, twee kleuren geel en blauw die ‘heel heftig’ reageren. ‘Een soort vuurspattingen ontstaan dan, diep donker en azuurblauw.’ Hetzelfde effect gebruikte ze voor de keramieken zonnebloemen die in het Fries Museum zijn te zien. Op de vloer van haar atelier liggen haar nieuwste glazuurtesten, ze experimenteerde met bellenblaas en glazuur. Het effect is een vlekkerig patroon, als van een plattegrond.

Slang van keramiek, in geel en blauw. Beeld Erik Smits
Slang van keramiek, in geel en blauw.Beeld Erik Smits

SCHILDERIJ

Hortentia Martina Dam-Hermans (Oma Dam): Stilleven met pop en speelgoed, ca. 1968

‘Dit vreemde schilderij hing in de gang in het huis van mijn oma. Het is door haar moeder gemaakt. Ik keek er vroeger al graag naar: die kleuren, de rare proporties, de zwevende kubus. Er staat een pop op die een beer vasthoudt en die pop lijkt net tot leven te zijn gekomen.’ Het schilderij past bij Eisma’s kunst: ‘Er zit die balans in, van vrolijk en duister, grappig en eng.’ Toen haar oma naar een verzorgingstehuis verhuisde, nam ze het schilderij over.

Vorig jaar werd Eisma gevraagd een afbeelding te leveren voor de flyer van haar solotentoonstelling bij de Haagse presentatieinstelling 1646. Ze koos dit schilderij: ‘De sfeer klopte. En ik vind het mooi dat het verhaal erachter een beetje onwaarschijnlijk is: dat een schilderij van mijn overgrootmoeder zo goed bij mijn eigen werk past. Dat lijkt fictie, maar het is echt waar.’ Haar oma was in tranen toen ze het schilderij in de tentoonstelling zag hangen: ‘Ze vond het zo bijzonder dat haar moeder met mij samen exposeerde. Het schilderij hangt nu aan de muur in mijn atelier, het geeft me het gevoel dat mijn oma en overgrootmoeder bij me zijn, dat ze met me meekijken.’

Het schilderij van Afra Eisma's overgrootmoeder: Stilleven met pop en speelgoed. Beeld Erik Smits
Het schilderij van Afra Eisma's overgrootmoeder: Stilleven met pop en speelgoed.Beeld Erik Smits

TUFTPISTOOL

In de kelder van de Haagse kunstacademie, ‘in een donker hok’, zag Eisma voor het eerst een tuftpistool. Dat kan korte stukken wol door strakgespannen tuftdoek (een soort gaas) schieten om wand- of vloerkleden te maken: ‘Ik was bevriend met iemand van de modeafdeling, zij liet het me zien. Ik dacht meteen: wauw, hier kan ik schilderijen mee maken!’ Hele dagen was ze vervolgens in het hok te vinden.

Ze beeldt uit hoe het werkt: ‘Ik sta aan de achterkant van het raamwerk en schiet de draadjes door het doek, ‘prrrrrrt!’, dan loop ik naar de voorkant om te kijken hoe het eruitziet. Die draadjes kun je er zo weer uithalen als er iets is misgegaan.’ In 2018, drie jaar nadat Eisma het tuftpistool had ontdekt, werden haar wandkleden genomineerd voor de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst en hingen in het Koninklijk Paleis in Amsterdam. Destijds mocht ze als pas afgestudeerde nog gebruik maken van het materiaal van de academie. Inmiddels heeft ze een eigen tuftpistool.

Schetsen maakt ze niet: ‘Af en toe zet ik wat lijnen om me te oriënteren.’ Dat is nodig omdat Eisma’s wand- en vloerkleden behoorlijk groot zijn. In Melly in Rotterdam ligt nu een vloerkleed van 6 bij 4 meter, in het Fries Museum hangt een kunstwerk van meer dan 8 meter lang. Daar zitten algauw kilometers acrylwol in verwerkt: ‘Tijdens de lockdown waren mijn favoriete kleuren ineens uitverkocht. Iedereen was gaan breien.’ Ook tuften wordt populair, merkt Eisma: ‘Op Instagram krijg ik daar bijna dagelijks vragen over. Mensen onderschatten hoe zwaar het is. Als ik het doe, ziet het er gemakkelijk uit, maar dat is echt zeven jaar oefening en training.’

Tuftpistool, gebruikt bij het maken van wand- en vloerkleden.  Beeld Erik Smits
Tuftpistool, gebruikt bij het maken van wand- en vloerkleden.Beeld Erik Smits

BOEKEN

Van Ursula K. Le Guin, Audre Lorde, Bell Hooks en Anne Boyer

‘Ik lees graag, maar ik vind het moeilijk om me te concentreren. Ik verdwaal snel in mijn eigen gedachten.’ Daarom ontwikkelde Eisma een strategie om haar aandacht bij een tekst te houden. Ze tekent in haar boeken en schrijft of schildert er citaten bij. De Caraïbisch-Amerikaanse auteur Audre Lorde (1934-1992) betekent veel voor haar: ‘Een vriendin van me heeft twee jaar geleden een essaybundel van haar bij me door de brievenbus gedaan. Audre Lorde schrijft echt fantastische essays en gedichten, heel feministisch en politiek.’

De solotentoonstelling van Eisma kreeg als titel een citaat van Lorde: ‘Your silence will not protect you.’ Het is de naam van een van haar essaybundels. De zin komt uit een tekst waarin Lorde beschrijft hoe belangrijk het is om je eigen ‘stiltes’ te doorbreken, om je stilte om te zetten in taal en handelingen. Eisma: ‘Die tekst heeft mij veel kracht gegeven.’ De tentoonstelling beschouwt Eisma als een ode aan de schrijver: ‘Ik ben haar heel dankbaar. Ik hoop dat de tentoonstelling mensen op eenzelfde manier aanspreekt.’

Eisma tekent en schildert en de boeken die ze leest en schrijft er citaten bij.  Beeld Erik Smits
Eisma tekent en schildert en de boeken die ze leest en schrijft er citaten bij.Beeld Erik Smits

BORD

Blushy (2020)

Als kind was Eisma erg verlegen: ‘Soms bloosde ik zo erg dat ik helemaal niet meer durfde te praten. Kennelijk schaamde ik me voor het schamen, gek eigenlijk: waarom zou je?’ Die verlegenheid heeft Eisma na de puberteit geleidelijk van zich afgeschud. Uit haar herinnering aan die warme roze wangen en hoe ze zich dan stilhield, is een kunstwerk over schaamte ontstaan. Ze maakte een serie borden met blozende wangetjes: ‘Ik wilde kwetsbaarheid laten zien.’

Eisma noemt haar eigen stijl clumsy, onhandig: ‘Ik werk vrij grof, een beetje slordig. Vroeger vocht ik daartegen, inmiddels heb ik het helemaal omarmd.’ Ze verwacht dat haar slordige stijl volgend jaar voor een interessante clash zal zorgen: dan gaat ze naar Japan om met porselein te leren werken. ‘Ik word daar gekoppeld aan een specialist in porselein en in die werkplaats werken ze heel netjes en precies. Porselein is veel lastiger te bewerken dan klei, ik ben heel benieuwd hoe het uitpakt.’

Blushy: bord met blozende wangen. Beeld Erik Smits
Blushy: bord met blozende wangen.Beeld Erik Smits

Tentoonstellingen van Afra Eisma:

Afra Eisma, Your silence will not protect you, Fries Museum, Leeuwarden, t/m 31/10.
84 steps, Melly, Rotterdam, t/m 20/3.

Afblijven?

Het is moeilijk om van de kunst van Afra Eisma af te blijven. In het Fries Museum staat op elke wand een waarschuwing: niet aanraken! In Melly in Rotterdam mag de bezoeker haar grote vloerkleed wel betreden, aaien en erop gaan zitten, tussen ‘aliens’ van stof. Die ruimte vol kunst van Eisma wordt ook gebruikt bij het educatieve programma van presentatie-instelling Melly.

Meer over