Interview

'Bankiers zijn net tovenaars'

Dansen en bankieren, het lijkt een vergezochte combinatie. Maar zoveel verschillen die werelden niet, volgens Clara van Gool, die ze samenbracht in een film over de Londense City.

Mirjam van der Linden
Freestyle dansvertolking van één van de bankiers uit 'Dit kan niet waar zijn' van Joris Luyendijk. Beeld
Freestyle dansvertolking van één van de bankiers uit 'Dit kan niet waar zijn' van Joris Luyendijk.Beeld

Terwijl de als bank equity analyst aangekondigde man in het strakke, hypermoderne appartement zich aankleedt, danst en praat hij. 'Of ik recht heb op een miljoen bonus? Wel, verdienen jij en ik het te leven in de eerste wereld? Ik krijg betaald omdat ik bepaalde dingen kan. That's life.' En hoger gaan zijn sprongen, het hoofd fier geheven, zijn lichaam perfect in balans. Jozef Varga, eerste solist bij Het Nationale Ballet, speelt een van de banktypes in de film Voices of Finance.

Deze 'gedanste documentaire', een nog onbekend genre, is gebaseerd op de banking blogs die Joris Luyendijk in de Britse krant The Guardian schreef over de City, het financiële hart van Londen. 'Wat me meteen opviel in die verhalen, waren de overeenkomsten met de danswereld', zegt regisseur Clara van Gool, die veel dansfilms maakte. 'Ook de bankwereld is internationaal georiënteerd en een soort gated community, waar je op jonge leeftijd carrière maakt. De adrenaline giert er en alles draait om controle en precisie. Bankiers worden in de blogs neergezet als tovenaars, wat weer mooi past bij de magie van dans.'

Voices of Finance, een 'dansdocudrama'

What's in a name - Clara van Gool weet ook niet precies hoe ze het genre van Voices of Finance moet noemen. Een gedramatiseerde documentaire met dans? Een documentaire dansfilm? Of toch beter een gedanste documentaire? 'Het is in elk geval, voor zover ik weet, nieuw wat ik doe. Ergens tussen documentaire, drama en dans in.' Van Gool maakt al twintig jaar films waarin het verhaal hoofdzakelijk wordt verteld door middel van beweging, choreografie en montage. Wat dat betreft is Voices of Finance ook voor haar een nieuwe stap. Eerder werk werd bekroond met Gouden Kalveren (Bitings and Other Effects, Nussin) en een Emmy Award (Enter Achilles).

Inhoudelijk sparring partner

Met haar echtgenoot Jos de Putter als 'inhoudelijk sparring partner' - hij maakte voor het tv-programma Tegenlicht documentaires over de financiële wereld, ook met Luyendijk - ging Van Gool twee jaar geleden aan de slag. Naast het creëren van de verschillende choreografieën, door de dansers zelf, kostte ook het scouten van locaties veel tijd. Omdat ze hoofdzakelijk werkte met dansers van Het Nationale Ballet, het Nederlands Dans Theater en de Rambert Dance Company is er deels in Nederland, deels in Londen gedraaid. In kantoren, op daken, rennend langs de Theems, over de Millennium Bridge. 'Het duurde alleen al drie maanden voor we een echte, luxe bank hadden gevonden die überhaupt ruimte aan ons wilde verhuren, voor een betaalbare prijs.'

Voor het scenario stelde Van Gool tien monologen samen uit de ruim honderd blogs van Luyendijk. Die monologen zijn afkomstig van toplieden tot mensen die uit de gemeenschap zijn gegooid of gestapt. Terwijl de glamour gestaag afneemt, neemt de beklemming gestaag toe. Lijnrecht tegenover de bank equity analist staat daarom de former head of structured credit. Deze opgejaagd bewegende jongeman in een nachtclub (Dane Hurst) is genekt door het morele bankroet. In volle vaart glijdt en rolt hij over de grond.

Kijkend naar Voices of Finance krijg je bijna mededogen met de mannen van het grote geld. Van Gool: 'Deze bankiers kunnen geen kant uit. De druk om te presteren is onvoorstelbaar. Niet om hun werkwijze goed te praten, maar die gevangenschap, die tragiek, wilde ik laten voelen. Joris heeft de City inzichtelijk gemaakt zoals een cultureel antropoloog dat kan. De film is daar een artistieke reflectie op en maakt van de personages die hij anoniem aan het woord liet weer echte mensen.'

Bijzonder is de inzet van verschillende dansstijlen om de karakters te tekenen. Varga is een topdanser in een stijl, ballet, die staat of valt bij perfectie: hij belichaamt een topbankier, die ook staat of valt bij perfectie. Een broker bouwt nog aan zijn carrière, glijdt weleens uit, moet zich vastgrijpen: hij wordt vertolkt door de freestyler Kim-Jomi Fischer, die een acrobatisch parcours aflegt langs muren en pilaren. Van Gool: 'In mijn film zie je het hele danspalet van nu. Dat loopt van experimenten met tekst - de kletsende derivatives trader in de taxi, waarbij de dans 'm puur zit in de montage - tot de klassieke spitzentechniek, ideaal voor de hr-manager die koelbloedig mensen moet ontslaan.'

Al die gigantische gebouwen in de City waarlangs de camera glijdt imponeren. Maar in de ochtendmist zijn ze ook onschuldig mooi, poëtisch bijna. Van Gool: 'De bankwereld belichaamt het spreekwoord 'hoogmoed komt voor de val'. Maar iedereen kan zijn eigen keuzes maken, dus misschien is er nog hoop. Het laatste geluid in de film komt in elk geval niet van de stad, maar van de rivier.'

Voices of Finance, zondag 27/12, 12.55 uur, bij de NTR op NPO2.

Klassieke dansvertolking van één van de bankiers uit 'Dit kan niet waar zijn' van Joris Luyendijk. Beeld
Klassieke dansvertolking van één van de bankiers uit 'Dit kan niet waar zijn' van Joris Luyendijk.Beeld

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over