Banden Stedelijk met sponsors blijven vaag

Het Stedelijk Museum in Amsterdam komt op eigen benen te staan en wordt in belangrijke mate afhankelijk van particuliere geldschieters....

Rutger Pontzen en Joost Ramaer

Grote namen uit het zakenleven slaagden er vorig jaar in 26 miljoen euro voor het museum op te halen bij bedrijven en particulieren – een record in Nederland. Zonder dat geld was de dringend noodzakelijke renovatie en uitbreiding van het gebouw van het Stedelijk, waarover bijna twee decennia werd gesteggeld, alweer niet doorgegaan. De meeste nieuwe geldschieters zullen duurzaam bij het museum betrokken blijven. Dat is overwegend goed nieuws. Zij vertegenwoordigen een wereld waarvan het Stedelijk vervreemd was geraakt, en die veel te bieden heeft. De nieuwkomers brengen een ruime portemonnee mee, voor de uitbreiding van de collectie bijvoorbeeld, en professionele knowhow op gebieden als marketing, financiën en organisatie.

Maar de lijst van ‘founders’, de sponsors van het eerste uur, wordt wel heel sterk gedomineerd door ondernemers. Kunstverzamelaars, die bijvoorbeeld de ruggegraat vormen van het MoMA in New York dat het nieuwe Stedelijk zichzelf ten voorbeeld stelt, zijn er nauwelijks bij.

Om de nieuwe alliantie tussen het museum en het bedrijfsleven te laten slagen, moeten de zachte krachten van de publieke sector, waar het Stedelijk zijn wortels heeft, wel goed tegenspel bieden aan de harde wereld van het geld. Dat is in eerste instantie de taak van de gemeente. Zij blijft immers subsidiegever en, belangrijker nog, eigenaar van het gebouw en van de onschatbare collectie van het museum, die grotendeels is opgebouwd met gemeenschapsgeld.

Het stadsbestuur heeft de bouw van het nieuwe museum veilig gesteld en bedong inspraak in toekomstige verkopen uit de collectie. Onduidelijk blijft vooralsnog hoe de wederzijdse rechten en plichten zijn geregeld tussen het Stedelijk en zijn sponsors – met name met de hoofdsponsor en ‘partner’ van het museum, ABN Amro. Volgens Christiaan Braun, verzamelaar en Trustee Committee Member bij het MoMA, kwalificeerde Stedelijk-directeur Gijs van Tuyl de overeenkomsten met de bank als ‘wurgcontracten’.

Of dat zo is, valt straks niet meer te controleren. Wethouder van Cultuur Hannah Belliot wilde inzage geven in de contracten, maar de gemeenteraad floot haar terug. Alleen de raad van toezicht, het nieuwe controle-orgaan van het zelfstandige Stedelijk, kan straks de sponsorcontracten op hun waarde schatten. En wie zit dit college voor? Rijkman Groenink, topman van hoofdsponsor ABN Amro. Hij mag deels zichzelf controleren.

Meer over