Baby-muziek voor volwassenen

Zou het waar zijn dat baby-oren heel wat verder ontwikkeld zijn dan ouders doorgaans aannemen? Is het mogelijk dat de kleine na de zoveelste versie van Brahms' Wiegelied het pluizige speeldoosmotiefje niet meer hóren kan?...

In dat geval valt er misschien iets te zeggen voor het merkwaardige experiment dat de Amerikaanse componist Raymond Scott in 1962 ondernam. In samenwerking met het Gesell Institute of Child Development maakte Scott drie langspeelplaten voor het Epic-label, met elektronische muziek die hij speciaal op de gevoelige oortjes van de allerkleinsten afstemde.

Of Soothing Sounds for Baby ('an infant's friend in sound') ooit een hit werd in Amerikaanse kinderkamers vermeldt de historie niet, maar dankzij de Nederlandse Raymond Scott-bewonderaar Gert-Jan Blom krijgt Scotts peutermuziek na 35 jaar een nieuwe kans. Nadat Bloms orkest The Beau Hunks eerder akoestisch repertoire van Scott in nieuwe uitvoeringen bracht, presenteert Blom nu een heruitgave van diens obscure elektronica. De drie cd's zijn voorzien van een leerzaam tekstboekje en werden smaakvol vormgegeven door Piet Schreuders.

Raymond Scott (1908-1994) genoot tot in de jaren vijftig populariteit als componist van inventieve, hoogwaardige amusementsmuziek, maar verdween daarna geleidelijk in de anonimiteit. Hij veranderde in een kluizenaar, die in zijn werkplaats experimenteerde met elektronische instrumenten. Zijn zelfgebouwde apparaten werden door latere pioniers als Robert Moog als belangrijke innovaties erkend, maar Scott hield zijn vindingen altijd angstvallig geheim, uit vrees dat anderen zijn ideeën zouden stelen.

Soothing Sounds for Baby is de enige uitgave waarop Scott zijn elektronische experimenten openbaar maakte. Op deze lp's bespeelt Scott zijn 'Circle Machine', een voorloper van de later alom toegepaste sequenzers. Volgens ooggetuigen uit die jaren was het een vervaarlijk, manshoog apparaat, waar Scott in jarenlange volharding aan sleutelde.

Op het eerste deel van Soothing Sounds for Baby (voor baby's van 1 tot 6 maanden) blijkt Scott aan deze elektronische dinosaurus verrassend gracieuze muziek te kunnen ontlokken. De barok vervlochten miniaturen van The Music Box roepen een zonnig babyparadijsje op, waarin flonkerende klankdeeltjes een rondedansje doen.

Brahms' Wiegelied is niet ver weg, maar dat verandert in Tic Toc, dat acht minuten lang een monotoon tiktakkende wekker imiteert. Minieme verkleuringen - van wollig naar scherp en weer terug - houden de aandacht gevangen in dit vroege voorbeeld van minimal music.

De strengheid neemt verder toe in de volgende delen van de cd-serie. Dat de componist zich veel gelegen liet liggen aan de experts van het Gesell Institute lijkt onwaarschijnlijk, want zijn experimenteerdrift stelt ook volwassen oren soms flink op de proef. Zo bonkt het elektronische slagwerk in The Playful Drummer er weinig verfijnd op los en prikken de hoge noten gemeen in het trommelvlies. En in Little Miss Echo, dat begint als een bevallig spiegelpaleisje, krijgen de pinkelende tonen gaandeweg een brutale, harde glans.

Dat deze heruitgave van historisch belang is, lijdt geen twijfel. Voor wie geïnteresseerd is in de vroege elektronica van Terry Riley (A Rainbow in Curved Air), Kraftwerk of ambient-pionier Brian Eno bieden deze cd's intrigerend vergelijkingsmateriaal. Maar hoe staat het met de doelgroep? Hebben Scott en het Gesell Institute een elektronisch ei van Columbus gecreëerd, of zijn deze 'pleasantly stimulating' wiegeliedjes terecht in vergetelheid geraakt? Een kleine gebruikerstest leverde weinig bemoedigende conclusies op.

Max (7 maanden) bleek door geen van de drie composities beroerd. Hij lachte er niet om, begon niet harder te wippen in zijn wipstoel, en viel ook niet in slaap. The Happy Whistler, Toy Typewriter en Tempo Block interesseerden hem geen fluit. Alleen de verpakking kon hem bekoren. Hij stopte het cd-doosje meteen in z'n mond en kluifde het af.

De ervaringen met Sylke (15 maanden) waren nauwelijks beter. Hoewel Sylke opveert bij het horen van klanken die iets bij haar losmaken (een vioolsonate, een liedje uit Sesamstraat, een lick van Gary Moore), reageerde ze hoegenaamd niet op de klanken van Raymond Scott - laat staan dat ze er de enige loftuiting aan spendeerde die haar vocabulaire bevat: 'Bloem' Ook toen ze moe was en een beetje chagrijnig, kon Scott haar niet opvrolijken. Vermoedelijk is ook Popcorn van Hot Butter niet aan haar besteed.

Erik van den Berg

Soothing Sounds for Baby. Electronic Music by Raymond Scott. Vol. 1 (1-6 months), Vol. 2 (6-12 months), Vol. 3 (12-18 months). Basta Records.

Meer over