Ayaan Hirsi Ali, woelige nomade

Misschien dat Amerikaanse organisaties er debet aan zijn dat Ayaan Hirsi Ali tegenwoordig mooie woorden heeft voor het christendom. Veel andere thema’s zijn vertrouwd....

Anet Bleich

Het jongste geesteskind van Ayaan Hirsi Ali heet Nomade. Net als haar vorige, Mijn vrijheid, is het half autobiografie, half pamflet. Kenners van Ayaans oeuvre, waartoe verder De zoontjesfabriek en De maagdenkooi behoren, zullen er geen opzienbarend nieuws in aantreffen. Haar moeilijke jeugd in Saoedi-Arabië, Ethiopië en Kenia passeert opnieuw de revue evenals haar opwindende confrontatie met de vrijheid als asielzoekster in Nederland.

Als vanouds gaat de schrijfster stevig tekeer tegen uitwassen van de Somalische cultuur (en vergelijkbare tribale culturen) als vrouwenbesnijdenis en eerwraak. Ook legt ze wederom een rechtstreeks (en in deze simpele vorm betwistbaar) verband tussen zulke barbaarse gebruiken en de koran (met name de sharia), waarin zoals bekend op een reeks van terreinen (huwelijk, erfrecht, het afleggen van getuigenis voor de rechtbank) vrouwen als niet gelijkwaardig aan mannen worden beschouwd.

Toch zijn er in Nomade ook een paar nieuwe elementen. Pikant (maar helaas onbewijsbaar) is de suggestie dat Rita Verdonk alleen zo stoer en principieel heeft gedaan over het aan Ayaan ontnemen van de Nederlandse nationaliteit, omdat die laatste als destijds invloedrijk VVD-Kamerlid weigerde Rita te steunen in haar streven de leidsvrouwe van de liberalen te worden. Ayaan zou haar neutraliteit in de strijd om het lijsttrekkerschap tussen Rutte en Verdonk hebben moeten bekopen met de door Verdonk ontketende rel om het volgens haar wederrechtelijk verkregen Nederlanderschap van de vroegere Somalische. Als deze lezing klopt, is mevrouw Verdonk nog rancuneuzer en benepener dan menigeen wellicht al vermoedde.

Ook nieuw, ontroerend en mooi geschreven is de weerslag van de laatste gesprekken tussen Ayaan en haar stervende vader, Hirsi Magan Isse, met wie het contact jaren verbroken was geweest. Ze belde hem op en vertelde dat ze hem graag in Londen wilde komen opzoeken, maar bezorgd was om haar veiligheid.

Die zorg leek de vroegere Somalische vrijheidsstrijder onnodig.‘ ‘Niemand van onze gemeenschap zal een vinger naar je uitsteken! (...) Sterker nog, een paar dagen geleden zei een van de meest vooraanstaande leden van onze clan nog dat hij met jou wilde debatteren. Als je wilt, kan ik ze vragen een delegatie samen te stellen en je mee te nemen naar Jeddah, zodat je met hem in Saoedi-Arabië kunt debatteren! Waarom organiseer je geen persconferentie en zeg je dat je niet langer een ongelovige bent? Vertel ze dat je bent teruggekeerd naar de islam en dat je van nu af aan een zakenvrouw bent!’ Ik lachte zachtjes om mijn vader en gunde mezelf de tijd om even van het geluid van zijn stem te genieten. Daarna vroeg ik naar zijn gezondheid.’

Zoveel afstand en zoveel nabijheid tegelijk!

Een ander nieuw element dat in Nomade naar voren komt, is Ayaans positieve houding tegenover het christendom. In het verleden zette zij voor het terugdringen van de invloed van de islam al haar kaarten op de seculiere Verlichting. Misschien onder invloed van haar Amerikaanse denktank, het American Enterprise Institute, dat vriendschappelijke banden onderhoudt met de Christian Coalition, ziet Ayaan nu ook een rol weggelegd voor de katholieken en voor gematigde protestantse kerken. Ze pleit voor een mondiale campagne om moslims te bekeren tot ‘een God die heilige oorlogen afwijst en uit liefde voor de mens Zijn zoon heeft gezonden om voor alle zondaars te sterven’. Zelf is ze nog niet bekeerd, want in haar lieve en verstandige ‘Brief aan mijn ongeboren dochter’ verklaart ze dat ze wordt gedreven door ‘aardse liefde’.

Een vat vol tegenstrijdigheden, dat is en blijft Ayaan. Een innemende persoonlijkheid en lang geen slechte schrijfster. Jammer alleen dat ze haar strijd voor vrouwenbevrijding zo hardnekkig blijft koppelen aan een vruchteloze, zelfs contraproductieve kruistocht tegen de islam. Als ik een advies mag geven: misschien zou Ayaan eens onderzoek moeten doen naar de ontkerkelijking in Europa. Ik durf er wat onder te verwedden dat ze dan ontdekt dat die secularisering van de laatste halve eeuw niet het gevolg is van bekeringscampagnes door afvalligen of andersgelovigen. Nee, eerst begonnen de kerken leeg te lopen en vervolgens ontstonden binnen diverse religieuze gemeenschappen op vernieuwing gerichte theologische debatten. Met de moskeeën zal het niet anders gaan en de eerste tekenen daarvan zijn ook al zichtbaar.

Meer over