'Auteurs hunkeren naar warmte'

De schrijfster Chaja Polak verruilt Meulenhoff voor Contact. Het fonds van uitgever Mizzi van der Pluijm spint garen bij de malaise bij PCM-boeken....

Van onze verslaggever Joost Ramaer

'Ik zag veel foto's voorbijkomen van Helga met een mooi hoedje op het strand.' De suggestie was duidelijk: mysterie, hoog literair niveau. 'Een beetje film-noir-achtig.' Maar Van der Pluijm miste nogal wat: de toegankelijkheid van Ruebsamens boeken, haar opgewekte natuur, haar gevoel voor humor. 'Ik heb toen nieuwe foto's van haar laten maken waarop ze breeduit lacht, zonder hoed.' Ook zorgde ze ervoor dat de schrijfster elders aandacht kreeg: in Libelle, Margriet en De Telegraaf. Dat werkte. 'Sinds ze bij ons zit, verkopen haar boeken duidelijk beter.'

Vanavond viert Contact een nieuw begin met auteurs, vrienden en relaties. Contact-auteur Nigella Lawson kookt voor ze. De uitgeverij heeft het kantoor van moeder Veen Bosch en Keuning (VBK), dat zij deelde met onder meer de fondsen Atlas, Augustus en L.J. Veen, verlaten voor een eigen onderkomen.

Contact publiceert al sinds de oprichting in 1933 half om half literatuur en non-fictie: de romans van Ruebsamen en Renate Dorrestein naast de kookboeken van Lawson, Overvloed en Onbehagen van Simon Schama naast Middernachtskinderen van Salman Rushdie. Van der Pluijm werkt er sinds 1988 en werd in 1995 uitgever. Zij bezit ook aandelen in Contact doordat de VBK-managers in 1997 hun eigen bedrijf overnamen met geleend geld. Maar daarvoor doet ze het niet: 'Ik zit hier uit passie voor de uitgeverij.' De VBK-uitgeverijen doen het veel beter dan hun concurrenten bij PCM. Zij groeiden de laatste jaren flink, mede door de overkomst van veel van de auteurs en medewerkers die wegliepen bij PCM-dochter Meulenhoff. 'Dood- en doodzonde' vindt Van der Pluijm de teloorgang van dat fonds. 'Dat had PCM nooit mogen laten gebeuren.'

Maar die groei vloog Van der Pluijm (42) wel naar de keel. 'Ik was steeds meer tijd kwijt aan managementtaken. Mijn directe betrokkenheid met de auteurs dreigde verloren te gaan.' Na een burn-out, die haar maanden thuishield, vond zij in goed overleg met VBK-directeur Bert de Groot de oplossing: Contact blijft eigendom van VBK, maar staat weer op eigen benen, in een eigen pand. Van der Pluijm: 'Korte lijnen? Ik wil hier helemaal geen lijnen. Ik wil dat iedere schrijver die op bezoek komt meteen door mijn medewerkers wordt herkend.'

Zulke details wegen zwaar in de kleinschalige literaire wereld. ' Schrijvers zijn wel veel zakelijker dan vroeger', zegt Van der Pluijm, 'maar ze hunkeren ook nog altijd naar warmte en aandacht. Ze willen samen met ons nieuwe plannen maken op bierviltjes in cafés.' Bij veel uitgeverijen kan dat niet meer. Die maken steeds meer boeken met steeds minder redacteuren: boekhandelaren en uitgevers klagen steen en been over overproductie.

Auteurs verkassen vaker. De Bezige Bij zag Gerrit Komrij overkomen van De Arbeiderspers, Manon Uphoff van Podium en Charlotte Mutsaers van Meulenhoff. Het laatste nieuws: Chaja Polak verruilt Meulenhoff voor Contact. Toch beziet Van der Pluijm die stoelendans met gemengde gevoelens. 'Waarom zijn schrijvers ongelukkig? Meestal omdat hun boeken slecht verkopen. Maar dat ligt echt niet altijd aan hun uitgever.' Op de boekenmarkt voltrok zich een aardverschuiving. Een handvol bestseller-auteurs verkoopt ieder jaar beter - the sky is the limit - terwijl de 'midlist', waartoe de grote meerderheid van de schrijvers behoort, intussen terugzakte van een paar duizend verkochte exemplaren per boek per jaar naar een paar honderd. En de tijd is voorbij dat schrijvers vijf van zulke titels konden publiceren om pas met de zesde door te breken. 'Het eerste boek moet meteen raak zijn.'

Bij VBK ging het roer al jaren geleden om. In 1995, toen Van der Pluijm uitgever werd, publiceerde Contact 120 nieuwe boeken per jaar. Nu zijn dat er 75. 'Maar onze omzet is gestegen', zegt zij. 'Wij kunnen ieder boek, ook van een goede schrijver die minder goed verkoopt, de aandacht geven die het nodig heeft.' De eerste boeken die Kees van Beijnum en Yasmine Allas bij hun nieuwe uitgeverij De Bezige Bij publiceerden, kregen slechte kritieken. 'Tegen schrijvers die met veel zang en dans zijn binnengehaald zeg je niet gauw: doe dit of dat eens over.' Bij Contact gebeurt dat wel. 'Wij vragen onze auteurs soms hoofdstukken te herschrijven. Dan maar wat later publiceren.' Pikken de schrijvers dat? 'Debutanten zijn het moeilijkst te sturen. Maar iemand als Renate Dorrestein is altijd bang dat wij niet kritisch genoeg zijn.'

Meer over