Arie Storm bewijst dat literatuur niet altijd ingewikkeld hoeft te zijn

Fictie of niet? Arie Storm demonstreert de raadselachtige rekbaarheid van de literatuur. De lezer vraagt zich vanzelf af: zou dit dan tóch echt gebeurd zijn?

Bo van Houwelingen
null Beeld
Beeld

Na Luisteren hoe huizen ademen en Maans stilte is er nu weer een roman van schrijver en literatuurcriticus Arie Storm (1963) waarin hij de schrijver en literatuurcriticus August Voois aan het woord laat. In Een diadeem van dauw schrijft Voois een nieuwe roman, getiteld: Een diadeem van dauw.

Ja, die Storm en Voois, die lijken nogal op elkaar en ze spelen samen een geinig droste-effectspelletje. Al lezende zien we Arie Storm aan zijn bureau zitten terwijl hij schrijft over August Voois die aan zijn bureau zit terwijl hij schrijft over hoe hij zelf aan zijn bureau zit te schrijven over zichzelf. Het lijkt telkens hetzelfde mannetje te zijn, in verfrommelde kamerjas, met een pet van voetbalclub Tottenham Hotspur op het hoofd.

Maar vergis je niet. Er staat 'roman' op de kaft van het boek. En dus moet de schrijver niet met de hoofdpersoon worden verward. Geduldig waarschuwt Storm hiervoor: 'Ik ben een personage in een roman', laat hij Voois schrijven. En: 'Het is allemaal een truc van de verbeelding.'

Storm heeft al (veel) vaker de semi-autobiografische valkuil gegraven en enigszins moedeloos geconstateerd dat men er keer op keer intuint. Tegelijkertijd lijkt het alsof dat juist zijn bedoeling is. Doordat hij fictie mengt met de beschrijving van werkelijk bestaande mensen en situaties vraagt de lezer zich vanzelf af: zou dit dan tóch echt gebeurd zijn?

Zeker als het gaat over smeuïge zaken waar we meer van willen weten, zoals over de zelfmoord van een schrijver en dichter die in het programma De Wereld Draait Door over beeldende kunst vertelde. Aannemen dat het over Joost Zwagerman gaat mag natuurlijk niet (roman!), maar heeft de DWDD-presentator op de herdenkingsceremonie echt gezegd: 'Ik wens u een leuke bijeenkomst toe. Er is een gevarieerd programma samengesteld'? Het zal toch niet!

Fctie
Arie Storm
Een diadeem van dauw
Prometheus; 143 pagina's; euro 17,99.

En heeft de interviewer en dichter die een televisieprogramma over boeken presenteerde (niet denken aan Wim Brands, niet denken aan Wim Brands) vlak voor zijn zelfmoord werkelijk opgemerkt dat je op YouTube instructiefilmpjes kunt vinden over hoe je een goede lus in een touw legt?

Fictief of niet, de doden in Voois' omgeving maken wat bij hem los. Zeker als ook nog zijn vader overlijdt, terwijl hij die al in een eerdere roman had laten sterven. 'Ik herinner me dat sommige recensenten zich afvroegen of mijn vader wel echt was overleden of dat ik alles had verzonnen. Dat deed er natuurlijk niet toe, het was een roman, maar ik had inderdaad alles verzonnen.' (Let op het gebruik van het woordje 'maar'.) Voois raakt ervan overtuigd dat ook hij het loodje zal leggen. 'Mijn naam is August Voois en in deze roman, Een diadeem van dauw, zal ik komen te overlijden.'

De sleutelscène van de roman (met een sleutelrol voor een sleutel) is alweer zo'n staaltje van wat literatuur vermag. Als de jonge Voois een zelfmoordpoging doet, grijpt de oude Voois al schrijvend in en redt hij zichzelf van de dood die hij eerder aankondigde. Of is het de oppermachtige Storm die het noodlot afwendt? Met dit soort capriolen demonstreert de schrijver op een prikkelende manier de raadselachtige rekbaarheid van de literatuur.

Wie niet zit te wachten op een showtje van Storms literaire lenigheid en ook niet geïnteresseerd is in de roddels over het al dan niet fictieve literaire wereldje, houdt alsnog een paar lezenswaardige scènes over. Daarin beschrijft Storm, soms prettig cynisch, soms opmerkelijk teder, het leven van alledag. De troost van een eierkoek, plensregen tijdens een begrafenis, een biertje op het balkon. Heus, literatuur hoeft niet altijd ingewikkeld te zijn.

Meer over