Achtergrond

Arbeidsvitaminen 75 jaar op de radio: ‘We schamen ons voor geen enkele plaat’

De uitzendtijd veranderde talloze malen, maar de formule bleef goeddeels onveranderd: veel muziek, weinig woorden.

 Hans Schiffers tijdens Arbeidsvitaminen, het langst lopende radioprogramma ter wereld, op NPO 5. Beeld Simon Lenskens
Hans Schiffers tijdens Arbeidsvitaminen, het langst lopende radioprogramma ter wereld, op NPO 5.Beeld Simon Lenskens

De platen in het oude (75 jaar), maar onverwoestbare radioprogramma Arbeidsvitaminen zijn op deze morgen aangevraagd door Els de Bakker uit Bottenwil, Zwitserland, en Denksportcentrum ’t Spaerne uit Haarlem. ‘Om Jessica en Bas wat op te vrolijken nu de zaak al maanden dicht is en wij niet kunnen biljarten, want het valt onder de horeca.’

De uitzending van Avrotros op NPO Radio 5 begint vandaag om negen uur met Mississippi van Pussycat en eindigt drie uur later aanmerkelijk pittiger met Brick House van de Commodores. Alle hoeken van de popmuziek in ruwweg het tijdvak 1960-1990 worden opgezocht, de lijst van producer Chantal Schouten slingert alle kanten op.

Paranoid van Black Sabbath naast Bonnie kom je buiten spelen van Bonnie St. Claire en Mooi man van Mannenkoor Karrespoor naast Lady Jane van de Rolling Stones, in Arbeidsvitaminen kan het allemaal. In drie uur worden 45 platen gedraaid, veelal zonder onderbreking. Hans Schiffers, presentator sinds 2017 (en in de periode 1992 – 1997 op 3FM), dringt zich geen moment op.

Op 19 februari 1946 werd Arbeidsvitaminen door de Avro voor de eerste keer uitgezonden, op Hilversum 2 vóór het programma van Van vrouw tot vrouw en na de waterstanden en politieberichten. ‘Een vrolijk programma voor huis en fabriek’, werd het genoemd in de Avrobode en het begon met de opbeurende mars Go Ahead van The Columbia Orchestra.

Hans Schiffers, presentator van Arbeidsvitaminen, het langst lopende radioprogramma ter wereld, op NPO 5, in de studio in Hilversum. Beeld Simon Lenskens
Hans Schiffers, presentator van Arbeidsvitaminen, het langst lopende radioprogramma ter wereld, op NPO 5, in de studio in Hilversum.Beeld Simon Lenskens

De wederopbouw was begonnen, Nederland herrees, er moest worden gewerkt. Muziek kon het moreel op de werkvloer hoog houden, redeneerde Jaap den Daas, programmaleider van de Avro. Hij nam het idee over uit Engeland, van het BBC-programma Music while you work, en maakte er een verzoekplatenprogramma van. Radio was booming. Voor de oorlog stond in 65 procent van de huishouden een radio, eind jaren vijftig was dat opgelopen tot 99 procent.

De uitzendtijd veranderde talloze malen, maar de formule bleef goeddeels onveranderd: veel muziek, weinig woorden. De tijd dat bedrijven en fabrieken in de rij stonden met aanvragen is voorbij en de ‘baas van de dag’ wordt niet meer in het zonnetje gezet, maar nog steeds zijn verzoekplaten de basis.

Volgens Jan Westerhof, voormalig zendermanager (Radio 1 en 5) en oud-directeur radio bij de NPO, is dat onbetwist een van de hoekstenen van het succes. ‘Er zijn drie ijzeren formules die het altijd goed hebben gedaan bij radio. Dat zijn verzoekplatenprogramma’s, hitlijsten en telefoonspelletjes, en alle variaties daarop. Interactie met het publiek online heeft deze formules de afgelopen twintig jaar alleen maar versterkt.’

Arbeidsvitaminen is radiogeschiedenis. In zijn boek We waren er bij - de eeuw van radio uit 2018 kon Westerhof niet heen om wat hij ‘de moeder aller verzoekplatenprogramma’s’ noemt. ‘Voor de werkvloer of op kantoor was het programma zeer geschikt. De kracht van radio is dat het een secundair medium is. Je kunt iets anders doen terwijl je luistert.’

Op NPO Radio 5 is Arbeidsvitaminen verreweg het populairste programma, met volgens Avrotros gemiddeld 260 duizend luisteraars. Jan Steeman (75), oud-samensteller en voormalig presentator (2010-2016), omschrijft de formule als ‘ongegeneerd muziek laten horen die populair en herkenbaar is’. Belangrijk, volgens hem: ‘We schamen ons voor geen enkele plaat.’

Presentator Hans Schiffers en producer Chantal Schouten, radiomakers bij Arbeidsvitaminen. Beeld Simon Lenskens
Presentator Hans Schiffers en producer Chantal Schouten, radiomakers bij Arbeidsvitaminen.Beeld Simon Lenskens

Presentator Hans Schiffers (60): ‘Ik hou van Arbeidsvitaminen omdat het wezenlijk om de muziek gaat; over het genieten ervan. Slechte platen worden niet gedraaid, hooguit ligt het genre je niet. Het is een constante stroom muziek die je uit de sleur haalt.’ Steeman: ‘En je weet als luisteraar dat er altijd weer snel een plaat komt die je wél leuk vindt.’

Een van oorsprong typisch Avro-programma, noemen ze het. Schiffers: ‘Het past ook naadloos bij de identiteit van Avrotros, bij een algemene omroep. Terwijl de VARA destijds bij wijze van spreken de neus ophaalde voor Johnny Jordaan, bediende de Avro de high én de low culture.’ Steeman: ‘Als mensen plezier beleefden aan Johnny Jordaan, draaiden wij Johnny Jordaan.’

Een groot deel van de achterban is inmiddels gepensioneerd, zegt Schiffers. ‘En veel van die mensen luisteren al hun hele leven naar het programma.’ Zijn rol als presentator is bescheiden. Hoe minder jij zegt, hoe populairder jij bent, kreeg hij ooit te horen. ‘Hij had gelijk. Ik ken mijn plek. Ik ben in dienst van de muziek.’

Het afscheid in 2010 van Gerard Ekdom werd aangegrepen om Arbeidsvitaminen te schrappen uit de programmering van jongerenzender 3FM. Toenmalig radiodirecteur van de NPO Jan Westerhof maakte een plek vrij op Radio 5, deels als eerbetoon. Westerhof: ‘Vanwege de historische status en omdat het nog steeds een goed radioformat is, zet je zo’n programma niet zomaar bij het oud vuil. Inhoudelijk past het ook het beste op Radio 5. Het publiek schat het op de juiste waarde en kent er enige nostalgische betekenis aan toe.’

Zijn slotconclusie, toen en nu: ‘Als je het over radio hebt, is Arbeidsvitaminen cultureel erfgoed.’

Arbeidsvitaminen, elke werkdag op NPO Radio 5, 9.00 – 12.00 uur, Avrotros. Deze week is het programma de hele dag te horen. Op jubileumdag 19 februari, is er een speciale uitzending met onder meer Douwe Bob, Gerard Joling, Willeke Alberti, George Baker en Peter Koelewijn.

Zwerftocht

Arbeidsvitaminen heeft een zwerftocht langs alle Hilversumse zenders achter de rug. Sinds 2010 is NPO Radio 5 de thuisbasis. Presentatoren kwamen en gingen. De lijst is opvallend, met onder anderen Meta de Vries, Rick van Velthuysen, Bas Westerweel, Aldith Hunkar, Wim Rigter en recordhouder (2001-2010) Gerard Ekdom. De huidige presentator, Hans Schiffers, begon in 2017.

Meer over