interview

Anne Barnhoorn schreef een comedyserie over de goeiige Jos: ‘Een labrador in een wereld van pitbulls’

Scenarist Anne Barnhoorn baseerde een nieuwe comedyserie op haar stiefvader. Ze vergrootte hem uit tot de door en door goeiige Jos: iemand die goed doet, maar slecht ontmoet.

Gidi Heesakkers
Scenarioschrijver Anne Barnhoorn.  Beeld Daniel Cohen
Scenarioschrijver Anne Barnhoorn.Beeld Daniel Cohen

Wat is de perfecte naam voor de hoofdpersoon van een nieuwe comedyserie over – even citeren uit de beschrijving – ‘de meest oprechte man die je ooit ontmoet hebt’? Ook wel: ‘Een man met alleen maar goede bedoelingen die altijd voor iedereen klaarstaat.’ Een beetje het lobbesachtige, naïeve en ergens ook wel irritante type, gespeeld door Diederik Ebbinge, die voortdurend goed doet, maar slecht ontmoet. Hij is net gescheiden, heeft twee tienerdochters, een baan, vrijwilligerswerk en allerlei mensen om hem heen die beslag op hem leggen.

Zijn bedenker, scenarist Anne Barnhoorn (39), heeft het er lang over gehad met Ebbinge, regisseur Jonathan Herman en haar vriend Boudewijn Rosenmuller, die de serie mede produceerde: hoe noem je zo iemand? ‘Echt héél lang. En maar namen pompen.’

Had Jos ook Henk kunnen heten?

‘Nee. No offence voor alle mensen die Henk heten, maar die naam heeft net een wat andere lading.’ Lacht: ‘Mijn echte vader heet Henk. De namen Jos en Henk hebben allebei iets zachtaardigs, maar ik krijg bij Henk meer het gevoel van iemand die... een beetje achteroverleunt, ofzo? Jos klinkt wat kordater. Fermer.’

Hans?

‘Hebben we overwogen, maar Hans vonden we dan weer te gangbaar. Er zijn zo veel Hansen.’

Piet?

‘Te joviaal.’

Willem?

‘Net niet lullig genoeg. Berend en Bert kwamen voorbij. En we hebben het nog een tijdje over Frank gehad, ook omdat ‘frank’ in het Engels eerlijk en oprecht betekent. Maar ik dacht ook aan de beschrijving die mensen in de tv-gids zouden lezen. Nou, dan prikkelt de naam Jos volgens mij net wat meer de nieuwsgierigheid.’

Diederik Ebbinge speelt het titelpersonage in comedyserie Jos. Beeld  Elmer van der Mare
Diederik Ebbinge speelt het titelpersonage in comedyserie Jos.Beeld Elmer van der Mare

Jos, zo heet de goedheid zelve dus, en zo heet ook de serie over hem. Trekt hij het wel, al die mensen die aan hem trekken, of is genoeg een keer genoeg? Daar werkt Jos in tien afleveringen naar toe, met alle comedy en drama van dien.

Anne Barnhoorn schreef eerder de scenario’s van de films De ontmaagding van Eva van End en Aanmodderfakker, waarvoor ze een Gouden Kalf won, en afleveringen voor series als Van God los, Papadag, De regels van Floor en Kamp Koekieloekie.

Jos heette in het script aanvankelijk Nico, naar haar stiefvader, op wie Barnhoorn haar personage baseerde. Ze was in 2018 met haar vriend in Australië toen het idee haar plotseling te binnen schoot. ‘Mijn stiefvader heeft een heftig hartinfarct gehad, lag in coma en was een soort van opgegeven. Hij zou waarschijnlijk een kasplantje worden, maar is tegen ieders verwachting in helemaal teruggekomen. In het revalidatietraject ben ik hem met andere ogen gaan bekijken. Ik had nog nooit iemand met zoveel veerkracht en positiviteit gezien, nog altijd vol interesse in iedereen om hem heen, terwijl hij zelf vastgestript was aan een bed. Soms zie je iemand ineens echt zoals hij is, en dat gebeurde hier.’

Ze omschrijft hem als ‘een lieve, grappige, soms een beetje aparte man’. ‘Hij kan nerveus zijn om niks, heeft van die trekjes waarvan wij dan zeggen: o ja, dat is typisch Nico. Hij laat je niet uitpraten, heeft overal weetjes over. Als je een uur met hem kletst kan je daar, nou ja, best vermoeid van zijn. Maar hij is óók een man die altijd zonder bijbedoelingen opereert, niet uit eigenbelang, die altijd goed wil doen voor de wereld en zijn omgeving. Ik zie hem als een gouden licht in deze tijd, waarin mensen elkaar zo graag een koppie kleiner lijken te willen maken en de kaas van elkaars brood vreten.

‘Ik zag het beeld voor me van een labrador in een wereld van pitbulls. Jos is een constante lijn van goed, en alle personages om hem heen willen iets van hem, behalve zijn dochter Claire. Juist door zo door en door goed en naïef te zijn, bijt hij zichzelf in z’n staart. Het waaide heel hard die dag in Australië, we zaten vast in ons huisje. Ik klapte mijn laptop open en heb het format zo opgetypt, exact zoals het nu op tv komt.’

Staat het lange beraad over zo’n naam symbool voor hoe nauw het in jouw werk komt wat betreft details?

‘Ja, zeker. Jos zegt met al zijn goede bedoelingen af en toe net het verkeerde, of het foute. Daar hebben we het ook veel over gehad. In eerdere versies van het script liet Jos zich vaker op een onbedoeld stereotiepe manier uit. Ik liet hem stereotiepe dingen zeggen of mensen op een stereotiepe manier benaderen. In de Thaise massagesalon begint hij automatisch in het Engels, en die mevrouw antwoordt in keurig ABN. Zo’n soort man is het, iemand die er niks kwaads mee bedoelt, maar niet helemaal meekomt met de tijd, niet helemaal up-to-date is met het hij-haar-hen-vraagstuk.’

Terwijl hij een dochter heeft die als zoon ter wereld kwam.

‘Ik verzon dat er in eerste instantie bij omdat ik Jos voor me zag als een emotioneel niet zo ontwikkelde man. Ik wilde het voor hem ingewikkeld maken en laten zien hoe hij met zo’n gevoelige gebeurtenis omgaat, met al zijn onvermogen.

‘Maar in het script werd het feit dat zij als jongen geboren is uiteindelijk veel meer een gegeven dan iets waar drama uit voortkomt: het is gewoon goed zo, niemand doet er moeilijk over. Dat vind ik veel meer bij deze tijd passen. Dat Jos soms onbedoeld een beetje politiek incorrect is, werd hier en daar dan weer een beetje too much. Ik heb het op gevoel teruggeschroefd. Het is ingewikkeld om iemand met de beste bedoelingen politiek incorrect te laten zijn, omdat het toch snel verkeerd overkomt. Zo van: maar je zegt het wél, dus je bent gewoon een lul.’

Anne Barnhoorn. Beeld Daniel Cohen
Anne Barnhoorn.Beeld Daniel Cohen

Hoe vindt je stiefvader het om model te staan voor Jos?

‘Hij voelt zich vereerd. Vanaf het moment dat ik hem over mijn idee vertelde, was het bij alles wat-ie deed: ‘Dit kan in de serie!’ Als-ie dan weer in z’n onderbroek naar z’n sleutels aan het zoeken was, appte mijn moeder: nou, ik heb weer wat voor je hoor. Een keer vroeg ik hem of hij niet eng vond, of hij niet nerveus was. Toen antwoordde hij: ‘Nee hoor, als je niet om jezelf kunt lachen, dan mis je de mop van de eeuw.’ Die uitspraak is er natuurlijk in gekomen.

‘In eerder werk heb ik ook quotes van hem verwerkt. In De ontmaagding van Eva van End zit iets van hem, in Aanmodderfakker ook. Ik zie Jos als een ode aan hem en aan dit type mens. Wat ik wel grappig vind: meerdere mensen die tot nu toe iets van Jos hebben gelezen of gezien, zeggen dat Jos ook heel erg op hún vader lijkt – vooral vrouwen.’

Heeft Nico het resultaat al gezien?

‘Nee, maar hij heeft wel meegelezen. Hij vond het leuk en hij was ook opgelucht dat hij wel dingen van zichzelf herkende, maar niet zichzélf herkende. Zijn werk in de serie is anders, de gezinssamenstelling is anders, hoe hij met zijn kinderen omgaat, met zijn ex-vrouw. Andere dingen komen wel overeen. Hij is bijvoorbeeld net als Jos actief als vrijwilliger, hij heeft ook jarenlang met Thaise gevangenen gecorrespondeerd. En de verhaallijn met de albino... – mag je nog albino zeggen?’

In jouw script mag het?

‘...in de serie heeft Jos er een dingetje mee, net als mijn stiefvader.’

Lies Visschedijk en Diederik Ebbinge in Jos. Beeld
Lies Visschedijk en Diederik Ebbinge in Jos.

Wat maakt Diederik Ebbinge de ultieme Jos?

‘Nog voor ik afleveringen ben gaan schrijven, heb ik Diederik erbij gehaald. Hij was toen met De luizenmoeder heel hot, en ik hoopte dat hij in Jos weer eens iets anders van zichzelf zou laten zien. Een beetje het Adam Sandler-idee; die was vooral bekend van romantische komedies, tot hij een fantastische serieuze rol speelde in Punch-Drunk Love. Jos is een comedy, maar ook een dramaserie. Veel van de komische scènes zijn pijnlijk en geladen met emotie.

‘Diederik is fysiek een grote aanwezigheid, maar hij heeft ook iets kwetsbaars in zijn gezicht. Als Jos het verjaardagsfeestje van een van zijn dochters verkloot, gebeurt er zó veel aandoenlijks in zijn gezicht, en daardoor denk je toch: ach god, het is ook echt zielig voor hem. Of: het is eigenlijk vooral zielig voor hem. Jos begint als de underdog, maar het is mijn bedoeling dat hij met elke aflevering meer in je hart gaat zitten.’

Hoe plaats je hem tussen de andere personages uit jouw oeuvre?

‘Ik heb geprobeerd om alle personages in de serie ambigu te maken. Aflevering 5 gaat helemaal over Ineke, de ex-vrouw van Jos. Tot dan toe hebben we haar alleen nog maar als pure evil gezien, maar dan zien we ook haar andere kant. Niemand is alleen maar slecht of goed, alle mensen zijn altijd grijs, en we hebben meestal geen idee hoe we moeten omgaan met ongemak. In mijn werk gaat het vaak over mensen die vol onmacht zitten: help, ik leef, what the fuck, wat moet ik, waar kan ik me aan vasthouden?’

Wie verzon nou uiteindelijk die naam?

Grijnst. ‘Wie denk je? Zijn achternaam had ik dan wel weer heel snel. Jos Meulemans. Helemaal tevreden mee.’

Jos is vanaf 22 mei iedere zondag te zien bij Avrotros om 21.10 uur op NPO 3.

Gösta

Tikje verwant met Jos: de geprezen Zweedse tragikomedie Gösta, die in 2021 werd uitgezonden door de NPO en te zien is op NPO Plus. In Gösta is het een kinderpsycholoog van eind twintig die tegen de grenzen van zijn eigen goedheid opbotst nadat hij in een klein dorp aan zijn eerste baan is begonnen. Hij wil altijd aardig zijn en iedereen helpen die op zijn pad komt, maar de vraag is of dat wel vol te houden is. Spoileralert: nee.