Anarchistische geste in Italiaans filmavontuur

Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica. Het klinkt toch anders dan Nederlands Filmfestival. Films die geselecteerd zijn voor de 'Tentoonstelling van de Cinematografische Kunst' hebben bij voorbaat iets van een sierlijk verpakt geschenk dat je wordt aangeboden op een gouden blaadje....

Woorden en namen zijn klanken die een sfeer bepalen. Neem Tonino De Bernardi. Met zo'n naam kun je geen simpele detective maken. Vanzelfsprekend heet zijn film Appasionate, wat 'Hartstochtelijke Vrouwen' betekent. Wie ooit iets van Tonino De Bernardi heeft gezien, weet dat je al tijdens het voorgerecht verdwaald raakt in de spelonken van een leven dat alles is behalve aards.

De Bernardi wordt in eigen land omschreven als de nomade van de Italiaanse film en is een verschijning van decennia geleden, met een vale trui, sandalen en een rugzak. Zijn films zijn meestal een combinatie van theater, muziek en een moeilijk in kaders te vatten filmische expressie. Soms gaat het doek open en zie je vage beelden van een landschap waarin vrouwelijke wezens van onbestemde leeftijd in witte gewaden en met bloemenkransen om het hoofd wat bewegingen maken die lijken op vertraagd huppelen. Dan komen uit de zaal een paar luitspelers of een gitarist die ijle klanken over het publiek strooien, waarna zich op het doek iets afspeelt dat lijkt op de repititie van een plaatselijke toneelvereniging. Bij zo'n vertoning lopen de zalen zelden vol en meestal druppelt het publiek gestaag weg, tot alleen Tonino De Bernardi overblijft, ontroerd zijn eigen werk aanschouwend.

Een proletarische filmmaker die probeert gevoeligste snaren van de ziel vorm te geven. Aan die vorm schort het vaak, wanneer je de regels van het professionele vak als maatstaf neemt. Dat Alberto Barbera in zijn eerste jaar als directeur van het filmfestival van Venetië in de competitie ruimte biedt aan het nieuwste werk van Tonino De Bernardi is een geste die grenst aan anarchie.

Apassionate walmde op uit Tonino De Bernardi's passie voor het Napolitaanse volkslied, vol schreeuwende hartstocht en hemels verlangen, en van een wezenlijk andere orde dan Bij ons in de Jordaan. Scènes uit een stomme film eind jaren twintig verbindt De Bernardi met straattaferelen uit het hedendaags Napels. De nostalgie van een ver verleden en de werkelijkheid van nu worden gesausd met de fantasie uit die liederen, waarin hartstocht de noemer is. In deze entourage doden vrouwen minnaars die met een ander trouwen, wordt gesmeekt om Eeuwige Liefde, zijn dood en leven geen tegenstelling meer.

Wie in dit theater van verscheurdheid durft de ratio uit te schakelen, kan meedrijven in een zee aan emoties. Maar als je niet in Napels geboren bent, komt toch het moment om je terug te trekken en Tonino alleen te laten met zijn impulsen. Dit is geen film voor Noordelingen.

Het gerafineerde van Alberto Barbera is, dat hij een film als Apassionate laat zien wanneer iedereen nog druk bezig is met discussiëren over Stanley Kubricks Eyes Wide Shut, die door Barbera gedrapeerd werd met de glamour van Tom Cruise en Nicole Kidman. Het echtpaar werd als goden bejegend, hoewel geen van beiden ook maar één zinnige zin over de film konden uitbrengen. Ja, het was fantastisch dat ze met Kubrick mochten werken, dat Genie dat hen zelfs de vrijheid gaf zelf ideeën naar voren te brengen, hoewel hij natuurlijk daarna zelf besliste wat hij ermee deed. En op vier van de vijf vragen die hij kreeg, antwoordde Tom Cruise dat hij de vraag niet begreep.

Tijdens de persconferentie, een theater van grote leegte, stond een journalist uit Kroatië op zonder een vraag te stellen, maar om Kidman een bloem aan te reiken, mits hij daarvoor een kus terugkreeg.

Alberto Barbera geeft het volk wat het wil, als hij intussen maar Tonino De Bernardi kan binnensmokkelen en in de zaal ook volksliederen uit Napels kan laten klinken. Slimme man en een ideale gids in een filmisch avontuur dat dit festival na twee dagen al anders maakt dan ooit.

Meer over