Amsterdam om te huilen

In het hart van Amsterdam, op de hoek van de Nieuwezijds Kolk tussen het Centraal Station en het Koninklijk Paleis, is de laatste jaren een futuristisch ogend kantoorbouw verrezen van onmiskenbaar eigentijdse makelij....

Hoe is het mogelijk dat zo'n gebouw op zo'n plek is komen te staan? Dat vraagt 'monumentenverdediger' Geurt Brinkgreve zich af in Amsterdam verdient beter (Thoth; ¿ 39,50), een soort veredeld schotschrift dat hij samen met architect Wiek Röling, architectuurcriticus Max van Rooy en fotograaf Maarten Brinkgreve samenstelde. Het gaat ze, schrijven zij in hun Ten Geleide, niet om het glorieuze verleden van Amsterdam, maar om het gezicht van de stad, nu en in de nabije toekomst.

Het kantoorgebouw aan de Nieuwezijds Kolk is voor hen een schrijnend voorbeeld van hoe het mis kan gaan. 'Het beste wat men van De Kolk kan verwachten, is dat het de weg opgaat van het Maupoleum', schrijven zij: het in de jaren zestig opgetrokken Maupoleum aan de Jodenbreestraat is inmiddels afgebroken. Ondanks tal van bezwaren kwam De Kolk met toestemming van de gemeente tot stand. Vincent van Rossem, docent architectuurgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en lid van de Monumentenraad, sprak in 1993 zelfs van 'een misdadig ontwerp'. Wiek Röling noemt het gebouw een 'blamage'.

'Het eind van de twintigste eeuw heeft heel wat typisch eigentijdse aspecten waarop de huidige generatie allerminst trots kan zijn', concludeert Geurt Brinkgreve. 'Zeer traditioneel is daarentegen de manier waarop de gemeente en de projectontwikkelaars hun plan hebben doorgedrukt. Die manier volgt de slechtste regententraditie van Amsterdam.' Met nauwelijks verholen cynisme laat hij het hoofdstuk voorafgaan door een uitspraak van Multatuli: 'Ik verklaar nergens zo'n walgelijke onbekwaamheid te hebben aangetroffen als bij 't bestuur der stad Amsterdam.'

Burgemeester Patijn, toch niet zo'n multatuliaanse regent, toont zich in een interview met Max van Rooy sceptisch over de nieuwbouw in het historisch centrum. Een voorbeeld van een mooi, modern gebouw in hartje Amsterdam kan hij niet noemen. Wat hij van de creatie van Ben van Berkel vindt? 'Een prachtig gebouw, maar wat doet het hier? De omgeving was er slecht aan toe en historiserend bouwen is natuurlijk geen oplossing. Dat is alleen maar geveltjes maken. Of het ooit wat zal worden, hangt af van wat er met het hele gebied tussen Centraal Station en Dam gaat gebeuren.'

Amsterdam verdient beter bevat behalve tekstuele bijdragen een opmerkelijk 'beeldverhaal', waarin oude en nieuwe situaties naast elkaar worden gezet. De tranen springen in de ogen bij het zien van het contrast op de plek aan het Singel waar nu een van Amsterdams meest wanstaltige gebouwen staat: de universiteitsbibliotheek. Tot ver in de jaren dertig stond daar de fraaie Sint Catharinakerk. Ook is het doodzonde dat een aantal gebouwen naast de Mozes en Aäronkerk werd afgebroken om ruim baan te geven aan het snelverkeer.

Amsterdam mag geen openluchtmuseum worden, vinden de voorstanders van een modernisering van de binnenstad. Maar bescherming van het cultureel erfgoed is ook een inspanning waard. 'Die inspanning begint telkens opnieuw met mensen die zich kwaad maken over de verloedering van wat in hun ogen kostbaar is', aldus Geurt Brinkgreve.

Meer over