De week in boekenMirjam van Hengel

Amanda Gorman laat zien hoe de poëzie zich voortplant

Amanda Gorman treedt op tijdens de inauguratie van president Biden. Beeld Getty/ Mega
Amanda Gorman treedt op tijdens de inauguratie van president Biden.Beeld Getty/ Mega

Young Poet Laureate Amanda Gorman betoverde bij de inauguratie van president Biden.

‘Poetry is what gets lost in translation’. Een uitspraak van Robert Frost, de dichter die bij de inauguratie van J.F. Kennedy in 1961 een gedicht las. Een beetje snob begint bij die zin te knikken: ja, je moet ook in de oorspronkelijke taal lezen, doe ik altijd, er gaat anders zóveel verloren.

Ammehoela. Goeie poëzie kun je in een andere taal inderdaad verknallen: met een slechte vertaling. Met een goeie blijft ie goed. Is moeilijk, niet onmogelijk, is een vak.

Bij de inauguratie van Biden had de NOS de Frost-klepel ook horen luiden. Na afloop van het verpletterende optreden van de 22-jarige voormalige Young Poet Laureate Amanda Gorman meldde presentator Winfried Bayens: we hebben besloten niet te ondertitelen, in een vertaling gaat de poëzie verloren. Prima besluit, knullige verantwoording. In België publiceerde de VRT inmiddels een anonieme snelvertaling van ‘The Hill We Climb’ en dan krijg je dus: ‘Als we barmhartigheid verenigen met macht, en macht met rechtvaardigheid’, als vertaling van: ‘If we merge mercy with might, and might with right’. Doe maar niet. Vertaler gezocht!

Een ondoenlijke kluif zal het niet worden, naar spannende vergelijkingen of ambiguïteiten is het wel even zoeken in dit gedicht. Er staat wat er staat, zeg maar. Niet om de feestvreugde te bederven, maar onze eigen kersverse Dichter des Vaderlands, Lieke Marsman, zou het waarschijnlijk minder eenduidig aanpakken. De oude Robert Frost bij Kennedy’s inauguratie trouwens ook, met zinnen als ‘Something we were withholding made us weak’. Maar die had dan ook geweigerd een gelegenheidsgedicht te schrijven (al stemde hij wél weer toe met het aanpassen van de laatste regel van het gedicht dat Kennedy uiteindelijk uit zijn bestaande oeuvre koos).

Gorman, die in zes minuten miljoenen betoverde, is een waarachtige performance poet wier werk zowel raakt aan poetry slam als aan spoken word – persoonlijke en maatschappelijk betrokken teksten, openhartig én theatraal. Haar optreden bleek water over een uitgedroogde akker. Wereldwijd viel iedereen voor haar ‘mesmerizing words’ en ‘transcending spirit’.

Als het publiek de uren daarna de vergelijking met Maya Angelou niet al maakte, rolde die als vanzelf uit het soort commentaar dat haar ten deel viel. Met al haar pracht en esprit voldoet Gorman op een vergelijkbare manier aan de behoefte aan inspiratie, troost en kracht. Dat haar gedicht inhoudelijk een echo was van Bidens speech viel bijna in het niet bij de echo van Angelou’s werk – in de even sterke als lekkere performance, in de zin ‘We will rise’ en in de ring die ze droeg met een ‘caged bird’. Dáár zit nog eens hoop en troost in: hoe de poëzie zich voortplant.

Lees ook

De voordracht van Amanda Gorman, waarbij ze haar hele lichaam gebruikte, was zwaar beladen met symboliek.

Meer over