INTERVIEW

'Alles wat je uit de film kunt opmaken, zit al in Amy's liedteksten'

Hoe kon Amy Winehouse zo sterven, pal voor onze ogen? Die vraag dreef filmmaker Asif Kapadia.

Bor Beekman
Asif Kapadia. Beeld AFP
Asif Kapadia.Beeld AFP

Je kunt geen allesomvattend portret maken van Amy Winehouse zonder dat op z'n minst een páár partijen ontevreden zijn. Zo ondervond Asif Kapadia (43), die voor zijn twee uur lange documentaire over de Londense zangeres zo'n honderd betrokkenen sprak en zich door achtduizend uur aan beeldmateriaal spitte. Vader Mitch Winehouse, die in de film wat weinig begaan blijkt met het welzijn van zijn dochter, ontstak in woede na de eerste vertoning. Een 'schandalige' film, klaagde hij in de Britse pers. Reg Traviss, de man met wie Winehouse de twee jaar voor haar dood een relatie had, keerde zich eveneens publiekelijk tegen de documentaire, volgens hem eerder een 'aanval' op Winehouse dan een eerlijke biografie.

Kapadia, die eerder een documentaire maakte over de in 1994 verongelukte coureur Ayrton Senna (34), zegt koeltjes: 'Ik denk dat sommige mensen hoopten dat mijn film meer over hen zou gaan. Maar die film maakte ik niet. Dit is een film over Amy, over háár wereld.'

Beeld uit de documentaire Amy van Asif Kapadia. Beeld .
Beeld uit de documentaire Amy van Asif Kapadia.Beeld .

Vier sterren

Amy grijpt de kijker steeds steviger bij de strot en roept belangrijke vragen op, schrijft Pauline Kleijer in haar recensie van de documentaire. Kapadia betoogt met veel overtuigingskracht dat niemand genoeg heeft gedaan om Winehouse te redden.

Klein wonder

Tegenover de boze betrokkenen staan de jeugdvriendinnen van Amy, die de filmer schatten aan (beeld)materiaal bezorgden en wél tevreden zijn. Of de bijdrage en goedkeuring van Salaam Remi, producent van haar grootste hits, die niet eerder zo openlijk over zijn ervaringen met de zangeres sprak. Dat hij medewerking kreeg van de gesloten kring rondom Winehouse is een klein wonder, legt Kapadia uit in een gesprek in Cannes, waar zijn documentaire afgelopen mei in wereldpremière ging. 'Nick Shymansky, haar eerste manager, zag jaren geleden op een regenachtige middag toevallig mijn documentaire over Senna. Na afloop zei hij hardop tegen zijn vriendin: zal iemand ooit zo'n film over Amy maken? Dat, zei hij tegen me toen ik hem belde over mijn filmplan, was de enige reden dat hij me wilde aanhoren.'

Shymansky, die Winehouse ontdekte en begeleidde toen ze nog optrad voor anderhalve man en een paardenkop, en sinds haar dood de pers meed, raadde Kapadia aan contact te zoeken met twee publiciteitsschuwe jeugdvriendinnen van Winehouse: Juliette en Lauren. 'Ze zijn net als Amy, waarschuwde hij me: sterk en slim, ze zullen je gek maken, je maakt een eerste afspraak met ze en die zeggen ze op het laatst af, je maakt nóg een afspraak met ze en die zeggen ze óók af - en zo ging het ook. Toen ik ze eenmaal ontmoette, trof ik twee vrouwen vol opgekropte woede, die wantrouwig waren, maar wel hun verhaal over Amy kwijt wilden. Zoals iedereen uiteindelijk graag over haar sprak. Iedereen hield ook van Amy, op een of andere manier.'

Kapadia legde een kolossaal dossier aan van concertopnamen, privéfoto's en vakantiefilmpjes tot op antwoordapparaten achtergelaten berichten. Soms voelde hij zich 'dubbel' tijdens de therapeutische ontmoetingen met de kliek rond Winehouse, zegt de filmer. 'De ene helft van me dacht: geef me je meest dierbare materiaal, want ik heb het nodig voor mijn film. Tegelijk wist ik ook: zodra je het me geeft, is het niet meer van jou, dan is het van de wereld.'

Och Amy

De aangrijpende documentaire Amy laat het succes en de ondergang zien van een van de beste popsterren van deze eeuw, schrijft Gijsbert Kamer in dit profiel. Optreden deed haar weinig, voldoening haalde ze uit liedjes maken in de studio. Was ze daar maar langer gebleven.

Amy Winehouse. Beeld epa
Amy Winehouse.Beeld epa

Hoe bekend was u met Amy Winehouse?

'Ik bezat haar platen, maar had haar nooit live zien optreden. Voor mij, iemand uit Noord-Londen, is ze toch een beetje een local girl, al heb ik haar nooit ontmoet. Dat iemand zo sterft, pal voor onze ogen... Hoe kan dat? Ik herinner me dat ik niet gechoqueerd was toen ik hoorde van haar dood. Wel bedroefd, maar niet verrast. Ik dacht: misschien kan ik ontrafelen waarom dit zo liep. Dat was mijn premisse. En hoe meer vroege beelden ik van haar zag, hoe meer ze me voor zich innam. Ze is zo grappig, zo slim en gevat.'

In uw film legt u de schuld van haar dood deels bij de media, die haar opjoegen.

'Voor een deel misschien, maar niet volledig. Het is één van de idiote delen in het leven van Amy. Het is zeker niet niks, om de aandacht van de pers zo te moeten ondergaan. Aan de andere kant sprak ik ook mensen die meenden dat ze hield van publiciteit, dat ze graag aandacht trok, daar lol in had. Amy was een contradictie. Soms zette ze kopjes thee voor de fotografen, vervolgens zaten die weer achter haar aan met hun camera's.

'Zoals haar ex-manager Nick in de film zegt: ze kon je laten voelen dat je de belangrijkste persoon op aarde was... Om je een volgend moment straal te negeren.'

U verzamelde een schat aan beeldmateriaal. Waren er fragmenten die u niet kon opsporen?

'Haar ex-man Blake filmde Amy voortdurend achter de schermen tijdens haar tour door de VS. Dat beeld kon ik helaas niet vinden, vermoedelijk is het verloren gegaan. Er werd veel bij haar thuis ingebroken: Amy's woning was een open huis, mensen haalden van alles weg, privémateriaal dat soms ook opdook in de kranten.'

Amy Winehouse tijdens een optreden op Glastonbury in 2008. Beeld reuters
Amy Winehouse tijdens een optreden op Glastonbury in 2008.Beeld reuters

U bezuinigt niet op beelden van het verval: secondenlang staren we naar stilstaand beeld van een door boulimia en drugsgebruik uitmergelde zangeres. Twijfelde u nooit of u haar niet óók exploiteerde?

'Jawel. Zo heb ik er op het laatst ook nog beelden uitgehaald. Soms dacht ik: dit is krachtig en belangrijk, dit móét erin, om dan volgende moment denken: moeten we haar echt zo laten zien? Ik denk - ik hoop - dat we ons aan juiste kant van de scheidslijn bevinden. Geloof me: ik zou graag een film maken enkel over die vroege jaren van Amy, die zo vredige en vrolijke tijd van haar eerste album Frank. Toen ze beroemd werd, met het album daarna, leek ze eigenlijk nog maar half de persoon die ze was.'

Denkt u dat ze had kunnen worden gered?

'Dat weet ik niet. Er zijn mensen die ervan overtuigd zijn dat er één moment was, voor ze beroemd werd, waarop ze er waarschijnlijk klaar voor was (om zich in een kliniek te laten behandelen voor alcoholverslaving, red.). En dat er toen mensen in haar omgeving waren die zeiden: nee, het gaat prima met je. Dat sleutelmoment bezingt ze ook in een liedje, natuurlijk. Alles wat je uit de film kunt opmaken, zit al in haar liedteksten.'

Meer over