Alleen Frow noemt roman Swift 'plagiaat'

Heeft Graham Swift, vorig jaar winnaar van de Booker Prize, in zijn laatste roman Last Orders plagiaat gepleegd? Of trad hij slechts in de voetsporen van talloze schrijvers voor hem, en liet hij zich inspireren door een groot werk uit de literaire historie?...

BERT WAGENDORP

Van onze correspondent

Bert Wagendorp

LONDEN

In een brief aan het Australische literaire tijdschrift Review of Books schreef Frow vorige week dat Swifts boek Last Orders wel erg veel leek op As I Lay Dying van de Amerikaanse schrijver William Faulkner. Met dat boek, uitgekomen in 1930, zou het thematiek, verhaalstructuur en verschillende details gemeen hebben.

'Het simpele feit is', schreef Frow, 'dat Last Orders, in zijn plot en structuur, bijna identiek is aan die roman, zonder daarvoor erkentelijkheid te betuigen en zonder, voorzover ik kan nagaan, het soort knikje naar een vroegere roman dat dit acceptabel had gemaakt.'

De hoogleraar wees erop dat het in beide boeken gaat om een reis met het stoffelijk overschot van een overledene naar de laatste rustplaats. En op het feit dat zowel bij Faulkner als Swift het verhaal wordt verteld vanuit het standpunt van telkens een andere persoon die een relatie onderhield met de overledene.

Daarnaast zijn er detail-overeenkomsten, zoals een hoofdstuk dat slechts uit één zin bestaat. Swift, concludeerde Frow, 'heeft de grens tussen inspiratie en plagiaat overschreden'.

Swift deed de afgelopen dagen geen enkele moeite te ontkennen dat hij schatplichtig was aan zijn grote Amerikaanse collega. 'Mijn boek is een echo van Faulkners werk', zei hij. 'Faulkner is als een geestverschijning aanwezig, zoals nog meer schrijvers.'

Hij kreeg bijval van voormalig hoogleraar Malcolm Bradbury, autoriteit op het gebied van de Engelse en Amerikaanse letterkunde. 'Er is overeenkomst tussen de verhalen, maar ze worden verteld op totaal verschillende manieren. Er is een interessante parallel, maar met plagiaat heeft dat niets te maken', zei Bradbury in The Guardian.

Schrijver Julian Barnes: 'Toen Brahms zijn Eerste Symfonie had geschreven, werd hij ervan beschuldigd een belangrijk thema uit Beethovens Negende te hebben gebruikt. Hij antwoordde dat elke stommeling dat kon zien.' Anderen citeerden ter verdediging van Swift T.S. Eliot: 'Onvolwassen dichters imiteren, volwassen dichters stelen.'

Ondertussen was het wel de vraag of Swift de Booker Prize ook zou hebben gekregen als het literaire opstootje een jaar eerder was uitgebroken. De jury was zich kennelijk niet bewust van de overeenkomsten, in haar rapport werd daarvan geen meldig gemaakt. Ook de Britse critici ontgingen de parallellen. Op die van The Times na. 'Last Orders is een jubelende, en uiteindelijk verlossende adaptatie van Faulkners klassieker', schreef Claire Mesmud al in januari 1996.

Meer over