LuisterboekenHugo Blom

Alle reden om alvast wat oorlogsboeken te beluisteren

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Genoeg te beluisteren over de Tweede Wereldoorlog. En het kan geen kwaad om lekker op tijd te beginnen.

Ik moet een beetje op de zaken vooruitlopen deze week. Zaterdag is het 24 april en de eerstvolgende aflevering van deze rubriek staat op 15 mei in de krant. Dan is de Tweede Wereldoorlog alweer voorbij. Althans, het stukje van het jaar waarin alle media daar aandacht aan besteden, en in tijden van slinkend historisch besef kan het misschien geen kwaad wat eerder te beginnen. Maar waar? Beter gezegd, waar niet? Nog steeds verschijnen er talloze nieuwe titels, fictie en non-fictie, die gerelateerd zijn aan die periode in de geschiedenis waarmee we nog vrijwel dagelijks worden geconfronteerd, al is dat voor iedere generatie weer verschillend.

Laten we beginnen met een nieuw verhaal, een verhaal dat nog niet was verteld en dat de tijd moest voorblijven, gezien de hoge leeftijd van de hoofdpersoon. Kiendops oorlog heet het, geschreven en verteld door Janneke Holwarda. Het boek is gebaseerd op het leven van jazztrompettist Willem Reinen (1930), die als jongen van 14 in 1944 met zijn ouders uit Arnhem moest vluchten toen de slag om de stad daar losbarstte. Een coming of age en dat verhaal is vaker verteld, maar dit ene jaar uit het leven van Reinen zal allesbepalend zijn voor de inmiddels 75 jaar die volgden.

Janneke Holwarda: Kiendops oorlog. Beeld Wereldbibliotheek
Janneke Holwarda: Kiendops oorlog.Beeld Wereldbibliotheek

Hij wordt ook deze maand ongetwijfeld weer uitgezonden op verschillende kanalen, maar vergeet niet dat er een boek ten grondslag lag aan Schindler’s List, geschreven door Thomas Keneally in 1982. Ik kan me herinneren dat het de film ver naar de achtergrond drong toen ik het las. Zoveel gedetailleerder, preciezer en meer documentair is Schindler’s Ark, dat niet alleen het meisje in het rode jasje als oorlogskitsch voelt wanneer je de film nog eens ziet. Nu is er bijna veertig jaar na verschijning ook een Nederlandse luisterversie van deze Booker Prize-winnaar, voorgelezen door Wilbert Gieske. Geen drama in zijn stem, zakelijk en afgemeten vertelt hij het verhaal, de beelden komen vanzelf.

Tijd voor een entr’acte: Ongehoord 1940-1945 – Amusement en propaganda tijdens de bezetting. Wanneer het verlangen naar een beetje vertier – ik las in deze krant over een man die weer tapbier had mogen bestellen in een Fieldlabcafé: ‘onbeschrijfelijk’ – in deze tijd al tot olympische hoogten stijgt, hoe moet dat dan zijn geweest tijdens de oorlogsjaren? Als je hoofd al naar vertier stond, denk ik dan, maar vooruit. In vier delen wordt de luisteraar meegevoerd naar theaterzalen en radioprogramma’s tijdens de bezetting. Deel 1 en 2 zijn uit en bevatten vooral amusement in de vorm van liedjes gespeeld door onder meer The Ramblers, De Kilima Hawaiians, het AVRO Dansorkest, Herman Broekhuizen en Wim Ibo. Met soms totaal onschuldige titels als Dag schatteboutje of Ik fluit in de hoop dat jij zult komen (of was dat minder onschuldig?), maar ook We gaan verduisteren en Achter het zwarte papier. In deel 3 en 4 wordt het serieuzer, met fragmenten van Radio Oranje, maar ook met pro-Duits cabaret van Paulus de Ruiter.

Ongehoord 1940-1945 – Amusement en propaganda tijdens de bezetting. Beeld Luisterdoc
Ongehoord 1940-1945 – Amusement en propaganda tijdens de bezetting.Beeld Luisterdoc

Was het bijna gelukt om de naam van Hitler niet te laten vallen, maar het luisterboek De paarden van Hitler drong zich al wat langer op en nu is er extra reden om er aandacht aan te besteden, want Hollywood heeft zijn oog laten vallen op dit boek van kunstdetective Arthur Brand. Het zal ongetwijfeld nog wel even duren voor MGM de productie rond heeft, dus alle tijd om ons door voorlezer Jan Donkers te laten meeslepen in de zoektocht naar de metershoge beelden die tijdens de oorlog voor de Rijkskanselarij stonden, en die vernietigd zouden zijn tijdens de inname van de stad door de Russen. Snel luisteren, het historisch besef van Hollywood laat ook nog weleens te wensen over.

Meer over