de week in boekenwilma de rek

Alle mensen gaan dood, ook schrijvers, alleen wordt het van schrijvers niet geaccepteerd

null Beeld
Wilma de Rek

‘In Nederland geldt: schrijver dood, oeuvre dood’, gromde schrijver Jeroen Brouwers anderhalf jaar geleden in een interview. ‘Alsof je je hele leven voor niks al die boeken bij elkaar hebt zitten priegelen. Het gaat zo verrekte snél.’

Misschien kwam het door de wintertijd, wellicht speelde mee dat het Allerzielen was, de dag waarop katholieken hun doden herdenken; maar afgelopen week leek de dode schrijver opeens springlevend. Zo bereikte me van verschillende kanten de vraag of we nog ‘iets’ met Godfried Bomans gaan doen, de schrijver die in december 1971 tijdens een potje schaak een hartaanval kreeg en twee dagen later overleed. Dat is dus bijna een halve eeuw geleden – in het literaire wereldje zijn ze gek op jubilea. ‘Hij zei altijd: vijftig jaar na mijn dood zal ik vergeten zijn’, mailde collega Peter de Waard. De ontkrachting van die uitspraak stuurde hij in bijlage mee: een leuk stukje dat hij had geschreven voor een nieuwe uitgave van het tweehonderd leden tellende Godfried Bomans Genootschap.

Godfried Bomans stierf in 1971. Beeld ANP
Godfried Bomans stierf in 1971.Beeld ANP

Op Facebook herdacht een andere collega, Onno Blom, dat Harry Mulisch op 30 oktober ‘precies elf jaar’ dood was. ‘Hij was 83 jaar, 3 maanden, 3 dagen, 9 uur en 45 minuten oud’, schreef Blom. Die rekensom had hij eerder gemaakt; hij staat in de tweede alinea van De Wondergrijsaard, het boek dat Blom over Mulisch schreef.

Alle mensen gaan dood, ook schrijvers, alleen wordt het van schrijvers niet geaccepteerd. Die moeten voortleven en als dat niet vanzelf gaat, krijgen ze hulp van deze zijde. Godfried Bomans is lang niet de enige met een Genootschap; toen ik ging zoeken belandde ik al snel bij Achterberg, Boon, Bordewijk, Buddingh’ en Couperus – en toen was ik nog maar bij de C.

Maandag werd de Z versterkt, met de oprichting van de Stichting Gimmick!. Gimmick! is de titel van de roman waarmee de in 2015 overleden Joost Zwagerman in 1989 doorbrak. Het ontbreekt Zwagerman niet aan postume aandacht – op 18 november wordt hij in Alkmaar weer herdacht met een lezing en een naar hem vernoemde essayprijs – maar het kan altijd beter en bovendien wilde zijn weduwe Maaike Pereboom dat de nalatenschap professioneel zou worden beheerd. Er ligt nog best wat op de plank, zegt ze desgevraagd: ‘Zijn DWDD-colleges bijvoorbeeld, daar is nooit iets mee gedaan. En misschien zit er nog een verfilming van Gimmick! in.’

Verba volant, scripta manent: in theorie zijn alle schrijvers onsterfelijk. En in een doodenkel geval geldt dat ook voor hun critici. Komende woensdag geeft kunsthistoricus Machteld Brüggen Israëls in de Amsterdamse Rode Hoed de jaarlijkse Kees Fens-lezing, ter nagedachtenis aan de in 2008 overleden literatuurcriticus. De kaarten zijn al op.

Meer over