De week in boekenRacisme

Akwasi en Baudet zijn neefjes en Gloria Wekker is ons aller oudtante

Charles Darwin, (1809-1902), is de grondlegger van de evolutietheorie.Beeld Popperfoto via Getty Images

In de week waarin de afschaffing van de slavernij werd herdacht, bereikte het racismedebat nieuwe hoogtepunten van verfijning en nuance. Het officiële gezag schold elkaar uit voor ‘linkse flapdrol’ (de Nederlandse politie) en ‘beschonken komkommer’ (politiek Den Haag). ‘Voor het eerst dat het niveau op Twitter hoger is dan in de Tweede Kamer’, twitterde schrijver Özcan Akyol geamuseerd. In het Britse Kent bekladde een oud-raadslid intussen het Charles Dickens Museum. Dickens Racist, Dickens Racist’, schreef hij op de muren, maar dan in grotere letters. De eerste boekverbranding laat vermoedelijk niet lang op zich wachten.

Op de site withuiswerk.nl staat een lijst met boeken die wel zijn toegestaan. De lijst is bedoeld ‘voor witte mensen die zich in hun strijd tegen racisme willen verdiepen’ en omvat ruim vijftig (vooral Engelstalige) werken over slavernij, racisme en witte onschuld. Dat Charles Dickens er niet tussen staat, zal niemand verbazen. Wel verbazingwekkend is het ontbreken van die andere Brit, Charles Darwin, grondlegger van de evolutietheorie.

In 1871 – een jaar na Dickens’ dood en twee jaar voor de in 1863 officieel afgeschafte slavernij in Nederland pas echt ten einde kwam – verscheen zijn boek over de afstamming van de mens, The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex. Het is het vervolg op On the Origin of Species uit 1859, waarin hij aantoonde dat alles wat op aarde leeft dezelfde evolutionaire wortels heeft. In The Descent of Man spitst Darwin zijn betoog toe op de mens. Hij wijst Afrika aan als waarschijnlijkste geboorteplaats van onze soort en zet alle argumenten ‘voor en tegen het rangschikken van de zogenoemde mensenrassen als afzonderlijke soorten’ op een rij, een kwestie waarover de antropologen in zijn tijd zwaar verdeeld waren. Darwin toonde aan waarom die rangschikking geen stand houdt: ‘Het meest zwaarwegende argument tegen het behandelen van de mensenrassen als onderscheiden soorten is het feit dat ze geleidelijk in elkaar overgaan’.

Zolang racisme bestaat moet erover geschreven, gelezen en gesproken worden. Alleen is het met racisme niet anders dan met akelige ziektes; je kunt de symptomen wel bestrijden maar zolang je de bron niet aanpakt, los je niks op. De bron bij racisme is het in de loop van veel eeuwen ontstane misverstand dat er substantiële verschillen bestaan tussen mensen uit verschillende wereldstreken, een denkwijze die Darwin al in 1871 overtuigend ontkrachtte; dat is godbetert anderhalve eeuw geleden. Zwart en wit zijn flauwekuletiketten. Iedereens oma komt uit Afrika, Johan Derksen, Akwasi en Thierry Baudet zijn elkaars neefjes en Gloria Wekker is ons aller oudtante. We zijn allemaal één pot nat.

Meer over