Muziekinterview

Afromodernism geeft ruimte aan zwarte componisten die ook deel uitmaakten van de rebellerende avant-garde

Het Ensemble Modern laat repertoire horen van zes zwarte componisten uit de tweede helft van de vorige eeuw. Dietmar Wiesner, mede-oprichter van het ensemble, legt uit wat Afromodernism inhoudt.

Jenny Camilleri
De musici van het Ensemble Modern met zittend op een rail oprichter Dietmar Wiesner. Beeld Vincent Stefan
De musici van het Ensemble Modern met zittend op een rail oprichter Dietmar Wiesner.Beeld Vincent Stefan

Neem een willekeurig overzicht van de hedendaagse klassieke muziek en je komt namen tegen van componisten als Karlheinz Stockhausen, Luciano Berio en Milton Babbit. Allemaal witte mannen, terwijl vanaf tenminste halverwege de 20ste eeuw ook zwarte componisten deel hebben uitgemaakt van de rebellerende avant-garde.

Lang werden ze genegeerd door programmeurs, maar de laatste jaren zijn er steeds meer initiatieven om etnische diversiteit in klassieke muziek, en dus ook in nieuwe muziek, te onderkennen. Een daarvan is het ‘afromodernism’-concert van het Ensemble Modern, donderdag in het Muziekgebouw in Amsterdam. Het gezelschap uit Frankfurt, dat zich uitsluitend richt op eigentijds repertoire, speelt Nederlandse premières van zes zwarte componisten geboren tussen 1940 en 1995. Fluitist Dietmar Wiesner, mede-oprichter van het ensemble, legt uit wat het afromodernism inhoudt.

Wat is ‘afromodernisme’?

Wiesner: ‘Het is een project dat de wereldberoemde componist en trombonist George Lewis al enige tijd in gedachten had. Ik kende hem als jazzmuzikant en ik ontmoette hem acht of negen jaar geleden toen hij een lezing gaf in Viitasaari, Finland. Diversiteit is voor hem een leidend thema.

‘Sinds de jaren vijftig bestaat in de VS een Afro-Amerikaanse componistengemeenschap, maar dat is de rest van de wereld grotendeels ontgaan. Wij hebben daarom Lewis gevraagd om samen met ons dit project op te zetten. In november 2020 organiseerden we een symposium en George stelde dit programma samen. Onze droom is dat in de toekomst speciale projecten over afromodernism overbodig zullen worden. We willen gewoon werken van goede componisten spelen, zonder naar huidskleur te kijken. Maar zover zijn we nog niet.’

Dus in 1980, toen Ensemble Modern werd opgericht, kende u de afromodernisten nog niet?

‘Nee, maar free jazz was een essentieel deel van mijn muzikale vorming. En er is altijd veel uitwisseling geweest tussen Europese en Amerikaanse jazzartiesten. Ik had nooit gedacht dat ik ooit met George Lewis, een van mijn idolen, op zo’n veelbetekenend project zou samenwerken. Heel laat uiteraard, maar beter laat dan nooit.’

Etnische identiteit is belangrijk voor alle componisten op het affiche. Zijn er ook muzikale kenmerken waardoor afromodernisme zich onderscheidt van andere hedendaagse muziek?

‘Niet echt. Natuurlijk, hun achtergrond beïnvloedt de wijze waarop deze componisten zich uitdrukken. Maar in alle stukken kun je het tijdperk horen waarin ze zijn ontstaan. Neem Again van Alvin Singleton, een voorbeeld van aleatorische muziek (ook wel toevalsmuziek genoemd, red.), waarbij een musicus uit verschillende variaties op een fragmentje muziek kan kiezen. Dat hoort echt bij de nieuwe muziek van de jaren zestig en zeventig.

‘Aan Hannah Kendalls werk hoor je dat ze de partituren van Britse componisten als George Benjamin en Harrison Birtwistle heeft bestudeerd. Andile Khumalo componeert ook binnen de heersende hedendaagse stromingen, maar combineert Westerse technieken en wetenschappelijke regels met zijn culturele erfenis.’

DE ZES COMPONISTEN

Jessie Cox. De ruimte is een bron van inspiratie voor de Zwitserse slagwerker die ‘muzikale sciencefiction’ creëert. Mengt avant-garde met experimentele jazz. Onderzoekt diversiteit op een forensisch niveau, aan de hand van vragen als: Wat is muziek en wat is geluid en wie bepaalt dat?

Hannah Kendall Beeld Chris Alexander
Hannah KendallBeeld Chris Alexander

Hannah Kendall. Groeide op in Londen als dochter van immigranten uit Guyana. Neemt het Britse koloniale verleden onder de loep, bijvoorbeeld in haar kameropera The Knife of Dawn. Haar invloeden omvatten Afro-Caribische muziek en Britse popgenres zoals grime en garage.

Andile Khumalo. Zet zich in voor het verzamelen en opschrijven van auditief overleverde Afrikaanse muziek. Als Zuid-Afrikaan onderzoekt hij de vraag: Wat betekent het heden ten dage om Afrikaan te zijn?

Daniel Kidane Beeld Kaupo Kikkas
Daniel KidaneBeeld Kaupo Kikkas

Daniel Kidane. Britse zoon van een Eritrese vader en een Russische moeder. Woke, zijn pleidooi voor meer diversiteit in klassieke muziek, opende The Last Night of the Proms in 2019. Behandelt thema’s als meertaligheid en migratie.

Tania León Beeld Gail Hadani
Tania LeónBeeld Gail Hadani

Tania León. Cubaanse immigrant die een belangrijke figuur werd in het New Yorkse muziekleven, onder andere als chef-dirigent van het Harlem Dance Theatre. Ontdekte haar ware stem toen ze besloot haar muzikale roots te omarmen. Won een Pulitzer in 2021 voor haar compositie Stride.

Alvin Singleton Beeld Jo Eldredge Morrissey
Alvin SingletonBeeld Jo Eldredge Morrissey

Alvin Singleton. Afromodernist van het eerste uur. Mede-oprichter van The Society of Black Composers (1968-1973) ter promotie van muziek geschreven door Afro-Amerikanen. Was de eerste zwarte persoon wiens werk, de cellocompositie Argoru II, werd uitgevoerd tijdens de tweejaarlijkse Darmstädter Ferienkurse, al meer dan zeventig jaar de toonaangevende ontmoetingsplek voor exponenten van nieuwe muziek.

Concert Afromodernism in hedendaagse muziek , Muziekgebouw Amsterdam, 7/4.

Meer over