Afgelastingen en faillissementen: Het gaat slecht met het theater

Het gaat slecht met het theater. Uitvoeringen worden afgelast, producenten gaan failliet. Waarom zijn sommige voorstellingen wel elke avond uitverkocht? It's the marketing, stupid.

Hein Janssen
De cast van de musical La Cage aux Folles tijdens het slotapplaus in het DeLaMar Theater in Amsterdam. © ANP Beeld
De cast van de musical La Cage aux Folles tijdens het slotapplaus in het DeLaMar Theater in Amsterdam. © ANP

De ober in het restaurant: 'En waar gaat u vanavond heen, dames?' De dames: 'Naar De eetclub.' De ober: 'Ach, naar de film of naar de musical?' De dames: 'Nee, naar het toneelstuk.'

Het is een volle bak in Brasserie Luxo, vlak tegenover Schouwburg Amstelveen, waar veel mensen eten die vanavond naar De eetclub gaan, de theaterversie van Saskia Noorts beroemde thriller. Bekende titels verkopen. Boekbewerkingen van Noort, Kluun, Krabbé en straks ook nog Koch en Van der Kwast. Kom maar op, publiek - u vraagt en wij draaien. In een jaar waarin het theater op z'n zachtst gezegd in een malaise terechtkwam, blijft De eetclub fier overeind.

Iedereen lijdt eronder
Het gaat niet goed met het theater, of zeg maar gerust, het gaat slecht. Zaalbezettingen van 10, 20 procent, voorstellingen die worden afgelast wegens te weinig publiek, producenten die failliet gaan. Alles en iedereen lijdt eronder: grote musicals, cabaretiers, gesubsidieerd toneel.

Een paar voorbeelden: laatst veertig man bij Het laatste nippertje van Wim T. Schippers in een grote Brabantse schouwburg, waar er zeshonderd in kunnen. Het Onafhankelijk Toneel toerde de afgelopen maanden voor bedroevend weinig mensen door het land met de kleine zaalproductie Man of moods (met Bert Luppes). Op de ziel van het Zuidelijk Toneel trekt veel te weinig publiek. Maar ook populaire artiesten als Brigitte Kaandorp en Herman van Veen moeten veel meer moeite doen om de volle zalen te krijgen die ze zo gewend zijn. En toen ging in oktober ook nog Mark Vijn failliet, producent van de musical De Producers. Prachtige recensies, spannende productie, maar het publiek liet het afweten.

Vooral dat laatste feit heeft de alarmklokken in theaterland behoorlijk doen luiden. Ineens sloeg de schrik om het hart van al die theatermakers, producenten en schouwburgdirecteuren. Er werd ook niet langer geprobeerd de tegenvallende tot slechte resultaten te verdoezelen. Hein Jens, tot voor kort directeur van theater Carré, waarschuwde onlangs in de Volkskrant dat de malaise nog niet voorbij is. In juni zullen er meer klappen vallen, voorspelde hij: producenten zullen moeten stoppen en theaters gaan dicht. Voornaamste reden: door de economische crisis geeft de consument minder uit, zeker aan een luxeartikel als theaterkaartjes. Daarnaast spelen ook de btw-verhoging, het overaanbod en de aangekondigde subsidiekortingen een negatieve rol.

Slechte recensies
Intussen is De eetclub nagenoeg overal uitverkocht. De uitermate slechte recensies na de première hebben daaraan niets veranderd. 'Recensies, daar trek ik me niets van aan. Ik heb destijds het boek gelezen en ben benieuwd wat ze ervan hebben gemaakt.' Zegt een al wat oudere dame, die met haar vriendin in Amstelveen naar De eetclub is gekomen. Een echtpaar heeft de kaartjes cadeau gekregen van een bevriende collega. De man: 'Ik vraag net aan mijn vrouw of die Saskia Noort een feministische schrijfster is, of dat ze misschien columns voor de Libelle schrijft. Er zitten namelijk alleen maar vrouwen in de zaal.'

Het betekent in elk geval dat de marketing van producent Inge Bos (Bos Theaterproducties) goed heeft gewerkt. Bos scoorde vorig seizoen met de voorstelling Zadelpijn en anders damesleed (naar de bestseller van Liza van Sambeek) ook al hoge bezoekcijfers. Bos: 'Nee, ik vind het zeker geen artistieke armoede om bekende boektitels in het theater te brengen, allereerst omdat wij er altijd goed en toegankelijk theater van proberen te maken. Wij als producenten zullen onszelf opnieuw moeten uitvinden, het publiek komt niet meer uit zichzelf, we moeten de mensen zien te verleiden.'

Voor De eetclub heeft zij samenwerking gezocht met Libelle. Daar zit de doelgroep, dat zijn de vrouwen die Saskia Noort kennen. Zo zoekt zij bij elke productie naar een specifiek publiek, reden waarom er op haar relatief kleine kantoor maar liefst vijf pr- en marketingmedewerkers werken, onder wie een speciaal voor sociale media. Van kortingsacties is ze geen voorstander. 'Nee, dat werkt op den duur niet. Je kunt de mensen beter iets extra's geven. Zoals een rookworst, na afloop van HEMA de musical, de voorstelling die wij volgend seizoen uitbrengen.'

Grapje? Nee, Bos is van het brede en betere gebaar. En van meedenken met de markt. Zo brengt ze komend seizoen ook de productie De vastgoedfraude uit, maar nadat was gebleken dat een aantal theaterdirecteuren die titel om commerciële redenen niet zo zag zitten, veranderde ze dat in De Verleiders, met als ondertitel 'de casanova's van de vastgoedfraude'. Bos: 'Voor die productie zoeken wij samenwerking met bijvoorbeeld BNR Nieuwsradio en het FD, omdat daar de doelgroep zit.'

Waarvoor Inge Bos en veel van haar collega's ook pleiten: minder zeuren, schouders eronder, niet zwelgen in de kommer en kwel, in een klimaat waarin de politiek toch al zo afgeeft op kunst en theater. Bos: 'Je bent tegenwoordig bijna een loser en verdacht als je naar theater gaat. Dat negativisme moeten we bestrijden.'

Meer over