Wat zijn dit voor vragen?Jan-Paul Buijs

‘Af en toe de Ivo Niehe in jezelf loslaten kan in dit vak geen kwaad’

null Beeld Frank Ruiter
Beeld Frank Ruiter

Komedieconnaisseurs kennen acteur Jan-Paul Buijs al een tijdje, bijvoorbeeld van de cultserie TreurTeeVee. Nu verlegt hij zijn grenzen in dramaserie Swanenburg en staat hij op de Parade met The Jokes. ‘Het is overduidelijk dat schaamteloze zelffelicitatie mij enorm fascineert.’

Met of zonder streepje?

Verrast: ‘Mét. Dat gaat vaak mis, ja. Het is Jan-Paul, met een streepje. Zo hebben mijn ouders het bedacht. Mijn vader komt uit een slagersgeslacht waarin alle mannen al generaties lang Jan of Arie ­heten. Mijn opa heet Jan en mijn ­vader Arie, dus eigenlijk moet ik Jan heten. Maar toen ik werd geboren, was opa Jan net overleden en voelde die vernoeming vreemd. Op advies van een buurvrouw hebben ze er toen Paul aan vastgeplakt. Laatst grapte een bevriende regisseur nog dat ik voor een doorbraak bij het grote publiek beter toch gewoon ‘Jan Buijs’ kan heten.’

Studeren of naar de toneelschool?

‘Ik ben slecht in keuzes, dus deze ­rubriek is voor mij een ramp. Dat had ik als kind al: sinas of cola? Geen idee.

‘Zo was het ook na het gymnasium in Utrecht: geen idee wat ik wilde gaan doen. Ik was best goed op school, in de bètavakken en Latijn en Grieks. Mijn ouders hebben allebei een academische carrière, maar ik zat met veel plezier bij het school­toneel en omdat een paar vrienden zich hadden aangemeld voor de theatervooropleiding in Utrecht, deed ik dat ook. Ik was best verlegen, misschien trok toneel me aan omdat ik de verlegenheid dan tijdelijk kwijt was.

‘Voor mijn vader was het even slikken dat ik niet ging studeren. Die had zoiets van: wat, toneel?! Thuis was er weinig aandacht voor kunst of theater, hoewel mijn vader wel alle cd’s van Drs. P in de kast heeft staan. Mijn broer begrijpt het nog het best. Die was ooit Nederlands kampioen speerwerpen: zes keer per week trainen en het heeft hem vooral geld gekost. Wij snapten van elkaar dat je je vanuit een vreemd soort passie totaal kunt onderdompelen in iets waarvan het nut zich moeilijk uit laat leggen.’

Dirk Praal in Swanenburg of ­Frederik Kaak van TreurTeeVee?

‘Als mens: Dirk Praal, want die is veel sympathieker. Hij woont nog op zijn 32ste in het tuinhuis van zijn ouders, die hem beschermd hebben opgevoed. Daardoor is hij sociaal onervaren en kwetsbaar, en je kunt hem ­zeker ook wel ergens op het autistische spectrum plaatsen. Hij is een ­ordescheppend mens en komt in ­totale wanorde terecht, dat is voor hem moeilijk. Maar hij heeft een goed hart. Dat biedt de mogelijkheid om er een ontroerende rol van te ­maken. Ik heb nog nooit eerder zo’n grote rol gespeeld in een serie, dus dat is sowieso een geschenk. Ik ben er trots op.

‘Frederik Kaak daarentegen is ­natuurlijk een enorme uilenbal, een flapdrol. Maar at gunpoint kies ik Kaak. Omdat hij mijn eigen creatie is. Het leuke van Frederik Kaak is dat hoe ouder ik word en hoe meer ik zelf echt een toupet nodig heb, des te pijnlijker zijn worsteling met het ego wordt. Dit personage gaat dus nog wel even mee.’

null Beeld Frank Ruiter
Beeld Frank Ruiter

Bescheiden of egomaan?

‘Ik... eh... (lacht) Ik houd mezelf voor dat Kaak het tegenovergestelde is van mij, dus dat ik door het leven ga als bescheiden mens met altruïstische trekjes. Maar het is overduidelijk dat schaamteloze zelffelicitatie mij enorm fascineert.

‘Narcistische, ijdele mannen zijn enorm leuk om te spelen. Ze zijn grappig, omdat ze trots zijn en dominant, maar ook een beetje treurig en machteloos. Dat gaat vaak samen, zie het interview vorige week met Mart Smeets in het Volkskrant Magazine.

‘Bij zulk gespartel voel ik walging, maar ook mededogen: och, hij wil er gewoon nog zo graag toe doen. Smeets is een goed voorbeeld, maar natuurlijk ook de onverbeterlijke Ivo Niehe. Om dat soort mannen moet ik altijd erg lachen.

‘Daar zit ongetwijfeld een vleugje jaloezie bij. Het is ergens benijdenswaardig dat iemand zo onbevangen ijdel kan zijn, zonder enig ongemak of zelfkritiek. Af en toe de Ivo Niehe in jezelf loslaten kan in dit vak geen kwaad. Want ik zeg wel: ik ben bescheiden, maar ik ben wel acteur geworden. Ik ga op een podium staan en wil dat iedereen naar mijn teksten luistert. Dus zo bescheiden ben ik ook weer niet.’

Schrijven of spelen?

‘Ik schrijf scenario’s en voorstellingen, en speel zelf vaak in de dingen die ik schrijf, dus spelen en schrijven gaan voor mij vanzelfsprekend ­samen. Ik zie mezelf niet als een ­acteermachine, ik ben geen speelbeest pur sang. Als speler moet ik altijd op zoek naar iets waarvan ik ‘aan ga’ en de artistieke noodzaak begrijp. Voor mij is het belangrijk om te blijven opereren binnen mijn eigen soort humor en levensgevoel. Ik moet niet zomaar in een grote theaterproductie of film spelen waar ik het gevoel heb: ik snap niet waar ik in sta. Als ik dat doe, loop ik leeg.

‘Met Circus Treurdier heb ik het ­geluk om binnen dat levensgevoel drie geestverwanten te hebben gevonden: ontwerper Janne Sterke en medespelers en -makers Peter van Rooijen en Ellen Parren.

‘We hebben heus weleens onenigheid, maar er is altijd een basis van onderling begrip, herkenning en vertrouwen. En daarnaast hebben we onze eigen projecten, zoals ik nu met De Jokes op De Parade, een liedprogramma met Bart Rijnink en Theo Nijland. We maken liedjes over onderdrukte verlangens en uitspattingen van geweld, terwijl we toch drie aardige jongens zijn. Of volgend seizoen, met de opera Hans en Griet in ­regie van Paul Knieriem bij de Toneelmakerij. Ik speel Hans.’

Absurdisme of realisme?

‘Absurdisme, hoewel ik niet het idee heb dat TreurTeeVee zuiver absurdistisch is. Het is geen Beckett, waarbij je volstrekt bent losgezongen van alle aardse werkelijkheid.

‘Bij Circus Treurdier proberen we de werkelijkheid binnenstebuiten te keren, maar ondertussen is er altijd een connectie met de realiteit, met de maatschappij die we kennen, of met herkenbare menselijke emoties.

‘Ik vind het wel bevrijdend om niet gebonden te zijn aan het realisme. Om de werkelijkheid te vervormen of te kneden, om er een nieuw soort waarheid uit te boetseren. Dat vind ik ook leuk aan theater.’

Hans (van Griet) of Dutch soccer hooligan nr. 3?

‘Haha, dan toch Hans van Griet. Daarin moet ik echt opera zingen, dat is een uitdaging, want ik ben als zanger niet klassiek geschoold. Jibbe Willems heeft het libretto heel geestig bewerkt: Hans is bij ons een heel onhebbelijke man. Ik zing eigenlijk vooral over bolognesechips en cola.

‘Maar Dutch soccer hooligan nr. 3 spelen in Spiderman – Far from Home was een bizar avontuur. Ja, ik heb een soort mini-Hollywoordcarrière on the side.

null Beeld  Frank Ruiter
Beeld Frank Ruiter

‘Mijn agent kreeg een mailtje voor een casting, allemaal top ­secret. Voor een groot internationaal filmproject zochten ze dus Nederlandse voetbalhooligans, maar – dat was de grap van die scène, die moesten vooral heel aardig zijn. Misschien dat ze daarom bij mij uitkwamen, haha. Ik vond het wel spannend, dus ik heb een tape ingestuurd en ben uitgekozen. En dan! Dan krijg je voortdurend zwartgelakte documenten en geheime call sheets die zichzelf ’s nachts in je inbox vernietigen. Misschien word ik wel gearresteerd nu ik dit allemaal vertel, ik heb waarschijnlijk zoiets ondertekend.

‘Maar goed, het was dus een enorm avontuur, op zo’n megaset in Praag, met honderden mensen, ik wist niet wat ik zag. De hele opleving van het superheldengenre was een beetje aan mij voorbijgegaan, ik zit er niet zo in. Maar het gebeurt nog regelmatig dat een bevriende Marvel-kenner half flauwvalt bij de film, omdat ik opeens in die wereld rondloop.’

Met of zonder biggenvet?

‘In TreurTeeVee worden alle belangrijke levensmiddelen en gebruiks­artikelen gemaakt door het merk Smeureka: deodorant, bier, hagelslag, condooms – noem maar op. Het unique sellingpoint van Smeureka is dat overal biggenvet in is verwerkt. Dat is echt een vondst van collega Thomas Spijkerman, die Koenijn speelt, een zingende filosoof in konijnenpak. Maar doe mij maar zonder, want ik ben vegetariër.’

Vlees of vis?

‘Ik eet wel vis, ja. Maar dat is al heel wat, vind ik, voor de kleinzoon van een slager. Mijn vader vindt het allemaal prima. Hoewel hij nog soms per ongeluk vegetarische soep met hamblokjes maakt.’

Swanenburg: maandag t/m donderdag om 21.30 uur op NPO 1. De Jokes: première 23/7 op De Parade in Utrecht. deparade.nl, circustreurdier.nl

CV Jan-Paul Buijs

1984 geboren in De Bilt

2002-2003 Vooropleiding Theater Utrecht

2003-2007 Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie

2006 tot nu Speelt in een groot aantal theaterproducties bij onder meer Het Zuidelijk Toneel, De Appel, Het Nationale Toneel, De Toneelschuur, De Toneelmakerij en Orkater, op de Parade en in het Amsterdamse Bostheater

2007 tot nu Heeft (gast-)rollen in onder meer De Co-assistent, In den Gulden Draeck, Flikken Maastricht, Billy, Hiernamaals en Wat is dan liefde?

2008 Oprichting eigen gezelschap Circus Treurdier

2017 Nominatie Zilveren Krulstaart voor scenario’s TreurTeeVee (seizoen 1), Night of the Problems van Circus Treurdier geselecteerd voor het Nederlands Theaterfestival

2019 Speelt Dutch soccer hooligan nr. 3 in Spiderman – Far from home. Nominatie Kees Holierhoek Scenarioprijs voor TreurTeeVee

2020 Gouden Kalf-nominaties voor TreurTeeVee voor Beste acteur en Beste televisiedrama

2021 Swanenburg, Paradevoorstelling De Jokes

Jan-Paul Buijs woont samen met actrice Ellen Parren in Amsterdam.

Meer over