nieuwsel sistema

Aanklachten grensoverschrijdend gedrag bij bejubeld muziekonderwijs in Venezuela

De geruchten gingen al jaren, maar pas sinds kort vertellen jonge Venezolaanse vrouwen in het openbaar over de ongewenste seksuele aandacht die ze kregen te verduren binnen El Sistema, het wereldwijd geprezen en nagevolgde systeem van muziekonderwijs en jeugdorkesten in Venezuela. Hun aanklachten vonden vorige week mondiale verspreiding na een opiniestuk in de Washington Post .

null Beeld Getty
Beeld Getty

‘Wil de wereld eindelijk eens luisteren?’, schrijven de muziekwetenschappers Geoff Baker en William Cheng. Ze citeren uit getuigenissen op sociale media die een ontluisterend beeld schetsen van de sociale veiligheid binnen de invloedrijke muziekorganisatie. Tot de professionals die eruit zijn voortgekomen, behoort onder anderen de sterdirigent Gustavo Dudamel, die geregeld te gast is bij het Koninklijk Concertgebouworkest.

El Sistema werd in 1975 opgericht door Jose Antonio Abreu, de in 2018 overleden ‘vader van de wereldjeugdmuziek’. De artistieke resultaten van zijn aanpak deden de klassiekemuziekwereld versteld staan. Zo noemde de beroemde Engelse dirigent Simon Rattle de jeugd van El Sistema ‘het beste wat de klassieke muziek in de 21ste eeuw kan overkomen’. Het vlaggenschip van de organisatie, het symfonieorkest Simón Bolívar, oogstte met energieke optredens onder Gustavo Dudamel ook in Nederland enthousiaste reacties.

Een bericht op Facebook bracht de kwestie op 29 april aan het rollen. Angie Cantero, een voormalige El Sistema-leerling, deed een boekje open over ‘walgelijke wezens die ervan houden jonge meisjes en adolescenten te bedriegen, misbruik makend van van hun machtspositie en bekendheid’. Zelf zegt ze niet in de klauwen te zijn gevallen van ‘pedofielen’ en ‘pederasten’ die zich schuldig zouden maken aan misbruik van minderjarigen. ‘Helaas gold dat niet voor veel van mijn vrienden.’

Het Washington Post-artikel put verder uit anonieme klachten. ‘Lisa’ doet uit de doeken hoe een leraar haar kuste en zei dat haar hoboklank voller zou worden als ze durfde toe te geven aan haar seksuele verlangens. Op haar 15de werd ze door hem verkracht. Seksuele hofmakerij kwam zo vaak voor, zegt ‘María’, dat het niet eens opviel als abnormaal gedrag. ‘Meisjes betaalden de tol’, zegt ‘Lucía’ , ‘de rol van docenten verdween steevast onder het tapijt.’

De musicologen Baker en Cheng roepen El Sistema op het probleem te onderkennen en in actie te komen. Ze vragen zich af of vergelijkbare muziekinstellingen buiten Venezuela het keurmerk ‘Sistema’ met trots kunnen blijven dragen. Ook spreken ze Unicef aan, het Kinderfonds van de Verenigde Naties waarvoor El Sistema optreedt als goodwillambassadeur.

De Londense hoogleraar Geoff Baker publiceerde al in 2014 een kritisch boek over El Sistema. Tegen de jubel van de muziekwereld in maakte hij melding van ‘discriminatie, nepotisme, favoritisme, pesterijen, magere betaling en slechte werkomstandigheden’. De meeste van de honderdduizenden leerlingen, schreef hij, kwamen helemaal niet uit achterbuurten, zoals El Sistema beweerde, maar uit de Venezolaanse middenklasse.

El Sistema heeft nog niet op de aantijgingen gereageerd. De organisatie wordt vanouds ondersteund door de Venezolaanse staat. Sinds president Nicolás Maduro het land in een politieke en economische crisis heeft gestort, kampt de organisatie met ernstige problemen. Muziekscholen werken in diepe armoe en stafleden en musici zijn uitgeweken naar het buitenland.