BESCHOUWINGPOPMUZIEK

Aan sommige liedteksten worden artiesten anno 2020 liever niet meer herinnerd

Beeld Elzeline Kooy

Veel liedjes met dubieuze teksten werden hits, maar nu de wereld ‘woke’ is ligt elk woord onder een vergrootglas. Tien nummers die nu niet meer zo lekker klinken.

De Amerikaanse zangeres en liedschrijver Hayley Williams was 17 toen zij zich met een boos hoofd aan de tekst van het nummer Misery Business zette. Ze had een nieuw vriendje en haatte diens ex, die hem volgens haar vreselijk manipuleerde. Williams had er al een paar dagboekpagina’s over volgeschreven maar nu was het dan tijd voor een liedtekst. En een pen gedoopt in zwavelzuur.

‘Once a whore, you’re nothing more. I’m sorry that’ll never change’, richtte Williams zich tot de arme ex. Je bent een hoer en je zult nooit meer worden dan dat, zoiets. En dan nog wat puberale zinnen als ‘ik wil niet opscheppen maar ik heb hem nu van je afgepakt en hij is helemaal van mij’. Met haar beginnende bandje Paramore schreef Williams er een pakkende melodie bij en Misery Business werd in 2007 als single uitgebracht. Het nummer werd een hit, en een eerste belangrijk wapenfeit voor de band. Het lied brak zelfs internationaal door en vloog ook in Nederland de hitparade binnen.

Paramore werd dankzij Misery Business een best grote popband en bij hun optredens was het nummer jarenlang de vaste prik als toegift. Een lekker meezingliedje. Maar dat vond Williams na een paar jaar eigenlijk helemaal niet meer. Ze vond het niet meer van deze tijd, en dat bleek vorige maand toen Misery Business weer eens opdook in een afspeellijst van streamingdienst Spotify. Nog wel in een lijst die bedoeld was als steunbetuiging aan de vrouwelijke popster: Women of Rock.

Williams richtte zich via haar Instagramaccount tot Spotify (en haar meelezende fans): ‘Ik weet dat dit nummer een van onze grootste hits is, maar het zou niet gebruikt mogen worden ter promotie van vrouwelijke solidariteit.’ Volgens Williams heeft haar band eensgezind afstand genomen van het liedje. ‘We schamen ons er niet voor, maar we zijn in de loop der jaren wel gegroeid en beter geïnformeerd geraakt.’ Spotify deed niet moeilijk en haalde Misery Business gelijk uit de afspeellijst.

Hayley Williams schreef Misery Business als 17-jarige, maar met haar zijn ook de tijden veranderd. De wereld is het afgelopen decennium ‘woke’ geworden dankzij identiteits- en cultuuroorlogen en de #MeToo-beweging, en het publieke debat is soms een mijnenveld van gevoeligheden. Dat ondervinden ook popmusici, die soms omzien in verbazing over hun eigen artistieke uitspattingen van vroeger.

Paramore heeft zichzelf effectief gecensureerd – bij een show in 2018 kondigde Williams ook al aan dat ze Misery Business die avond écht voor het laatst zouden spelen – maar daar zijn wel een paar stormen op sociale media aan voorafgegaan. Williams manifesteerde zich daar als ‘trotse feminist’ maar steeds kreeg ze dan haar tekst over ‘eens een hoer, altijd een hoer’ voor de voeten geworpen. Wie zoiets schrijft, kan geen feminist zijn, was het idee. Het wissen van Misery Business uit het bandgeheugen was ook een kleine capitulatie.

Beeld Elzeline Kooy

Het is een artistiek dilemma van formaat. d Zou een liedschrijver niet moeten leven met het feit dat hij of zij als 17-jarige soms poepjaloers was en fijn domme dingen riep, zelfs in liedjes? Zegt een bij nader inzien niet zo fijngevoelig liedje niet ook gewoon iets over persoonlijke groei, en dus iets over wie een artiest werkelijk is? Anderzijds: mag je misschien zelf beslissen of je avond aan avond dat in je eigen optiek foute nummer meegebruld wilt horen bij je liveshows? De grootste hit uit je carrière niet spelen is tenslotte ook een artistieke keuze.

Iedere artiest met een oeuvre van enige omvang heeft uiteraard een handvol songs die hij het liefst levend zou begraven. Elton John had al ver vóór het identiteitstijdperk besloten de hitsingle Island Girl maar niet meer te spelen. De tekst ‘island girl, what you wanting with the white man’s world, black boy want you in his island world’ valt tegenwoordig gewoon niet zo lekker als in 1975. John schrapte het nummer al in 1990 uit zijn liveshows, maar hij kon dat geruisloos doen. Elton John hoefde waarschijnlijk geen handgeschreven brieven van boze fans over Island Girl te beantwoorden, maar ook die tijd is voorbij. Dankzij sociale media en de nieuwe gevoeligheidscultus worden artiesten van nu publiekelijk geconfronteerd met hun uitglijders. En ze moeten reageren.

Zo ook Nick Cave, een van de hoogst gewaardeerde popartiesten van onze tijd. Op zijn website The Red Hand Files, waar Cave op niveau contact onderhoudt met zijn fans, kreeg de Australische zanger vorige maand een vraag van ‘Gavin’, uit Ierland. ‘Voel je nooit de behoefte om teksten uit je vroege werk te veranderen omdat ze in 2020 nogal problematisch zijn?’ Gavin noemde zelf het nummer Papa Won’t Leave You, Henry, uit 1992, met het tekstfragment: ‘a fag in a whalebone corset dragging his dick across my neck’. Het is op zijn minst een tikje lomp, maar eigenlijk gewoon homofoob te noemen, vanwege dat scheldwoord, dat tegenwoordig toch echt de f-variant is van het n-woord.

Nick Cave reageerde getergd maar welbespraakt. ‘Welke songwriter had dertig jaar geleden kunnen voorspellen dat in de toekomst humor, speelsheid, nuance en ironie verloren zouden gaan? Dat de toekomst in handen zou vallen van een groep altijd boze muggezifters?’ En hij liet ook zijn eigen twijfels doorschemeren. ‘Misschien hadden wij schrijvers beter op onze woorden moeten letten. Maar we mogen nooit onze liedjes de schuld geven. Liedjes zijn heilige organismen. Ze hebben hun eigen integriteit. Hoe gebrekkig ze ook mogen zijn: de ziel van die liedjes zou ten koste van alles beschermd moeten worden tegen de schrandere advocaten van de gekwetsten. Laat ze bestaan, in al hun horror.’

Cave deed eigenlijk een oproep aan alle schrijvers om hun liedjes in deze politiek correcte tijd te beschermen en zelf dan maar de klappen op te vangen. ‘Als er dan straf moet worden uitgedeeld: straf ons, de schrijvers. Niet de liedjes. Wij kunnen tegen een stootje. Ik word liever herinnerd als schrijver van iets dat ongemakkelijk was of beledigend, dan vergeten als schepper van iets dat bloedeloos en oppervlakkig was.’

Niet zo greatest hits 

Wat doe je als artiest met een liedje dat bij nader inzien niet zo gepast is? Niet meer live spelen, het nummer niet opnemen in je greatest-hits-plaat zijn opties. Of de tekst aanpassen, en die truc is van alle tijden. Billy Joel veranderde in 1978 al zijn nummer Sodomy in Honesty, op verzoek van zijn drummer die de tekst en inhoud van het lied erg ongepast vond. De regel ‘sodomie is zo’n eenzaam woord’ werd ‘eerlijkheid is zo’n eenzaam woord’. 

Tien liedjes die in 2020 net even anders klinken

Beeld Elzeline Kooy

Taylor Swift – Picture to Burn (2008)

In den beginne was Taylor Swift de heldin van hardwerkend en conservatief Amerika. Niemand nam aanstoot aan de tekst van haar single Picture to Burn uit 2006. ‘Vertel je vrienden maar dat ik obsessief en gestoord ben. Dan zeg ik dat jij gay bent’, zong Swift. Iemand uitschelden vanwege zijn of haar geaardheid: dat moet je in 2020 niet meer doen. Ze kreeg op sociale media veel kritiek op de tekst. Swift nam vorig jaar wraak op zichzelf met het nummer You Need to Calm Down, dat de lhbti-gemeenschap moest steunen. Ook daar kwam kritiek op, omdat Swift nu ‘homo-emancipatie als ‘fashion statement’’ zou misbruiken. Het is nooit goed.

TLC – Creep (1994)

Op het eerste gehoor klonk Creep van het onvolprezen trio TLC best vrijgevochten. Het vriendje van de protagonist gaat vreemd en is dus ‘een engerd’. Maar de reactie van de bedrogen vriendin is opmerkelijk. Zij gaat dan óók maar vreemd, om de foute man jaloers te maken en hem op die manier terug te winnen. In de jaren negentig werd het nummer door velen gezien als strijdlied voor vrouwen die het opnemen tegen mannen. Maar de in 2002 overleden zangeres Lisa ‘Left Eye’ Lopes was haar tijd vooruit: zij vond het juist een idioot lied. Een man die vreemdgaat moet je je huis uit schoppen, vond Lopes. Zij weigerde Creep aanvankelijk live te vertolken, en dreigde zelfs haar mond met zwarte tape af te plakken als het nummer om contractuele redenen toch gespeeld moest worden.

Katy Perry – Ur So Gay (2007)

Wat ging er door Katy Perry heen toen ze besloot dat het niet bedenkelijk was een pesterig lied te zingen over een vriend die zich veel te ‘gay’ gedraagt. ‘Ik kan gewoon niet geloven dat ik verliefd ben geworden op een jongen die meer make-up draagt dan ik. Je bent hartstikke gay, en je valt niet eens op jongens.’  Het begin van het lied was ook merkwaardig. ‘Ik hoop dat je jezelf ophangt met je H&M-sjaal terwijl je masturbeert op muziek van Mozart.’ Een criticus van het Amerikaanse cultuurblog Ugo noemde Ur So Gay ‘homofobie verpakt in slogans’. Maar de Britse krant The Guardian noemde het nummer ‘eerder gewoon dom dan homofoob’. 

Madonna – Like a Virgin (1984)

MadonnaBeeld Elzeline Kooy

Van Like a Virgin, van de songwriters Billy Steinberg en Tom Kelly, kun je hooguit zeggen dat het in 2020 klinkt als niet helemaal van deze tijd. Madonna zong het liedje over maagdelijkheid met een gekunsteld hoog kinderstemmetje en ze droeg er meestal een riem bij met de woorden Boy Toy erop. Of de inhoud en de decoratieve elementen uit de videoclip er de reden voor waren dat Madonna haar doorbraaksingle uit 1984 intens haatte, dat is niet bekend. Maar de zangeres liet ruim tien jaar geleden wel weten dat ze het nummer nooit maar dan ook nooit meer wilde zingen, ‘behalve als ze er 30 miljoen voor kreeg’. In 2016 zong ze het gewoon weer, op 57-jarige leeftijd, voor een tot op heden onbekend bedrag.

Charlie Puth – The Pickle Song 

Man wil een vrouw versieren op straat maar dan slaat verdomme iemand hem met een augurk in zijn gezicht. ‘Hé, wie slaat mij met een augurk in mijn gezicht, zie je niet dat ik deze bitch aan het scoren ben?’ Goed bezig, Charlie Puth. Het aardige is dat Charlie Puth zelf kan lachen om zijn jeugdzonde, die ook nog een soort hiphoppersiflage is en dus behalve tenenkrommend slecht ook nog een vorm van culturele toe-eigening. The Pickle Song is al een tijdje niet waargenomen in de setlist van de Amerikaanse popzanger, en ook niet in zijn afspeellijsten op de streamingplatforms.

Charlie Puth - The Pickle SongBeeld Elzeline Kooy

Alanis Morissette – Too Hot (1991)

Op het hoogtepunt van haar carrière werd Alanis Morissette terecht geprezen om haar inhoudelijk sterke, dappere teksten over het niet altijd even eerlijke krachtenspel tussen mannen en vrouwen. Maar iedere artiest heeft een verleden, en dus ook een aanloopfase met werk dat nét even anders is van vorm en inhoud. In het vreselijke disconummer Too Hot  uit 1991, dat klinkt als een vreselijk disconummer uit 1981, zingt Morissette dit soort dingen: ‘Always too hot, never too cold, you make your best shot, too hot to hold.’ Helemaal niet fout natuurlijk – hooguit verleidelijk op een wat ongelukkige manier – maar in het licht van haar latere werk toch opmerkelijk.

Status Quo – Roll Over Lay Down (1973)

Francis Rossi bedoelde het niet verkeerd. Hij vond sexy liedjes schrijven best moeilijk, zei hij eens. Dat bleek, in Roll Over Lay Down. De tekst over een man die thuiskomt en zonder omhaal van woorden aan zijn trekken wil komen, is nogal gebiedend van toon. Zeg maar gerust zeer intimiderend. Volgens Rossi ging het gewoon over zijn vrouw die steeds hinderlijk aan zijn kant van het bed ging liggen. Maar dat geloven wij  niet. ‘Omdraaien, liggen blijven en laat mij erin’, valt in 2020 gewoon niet lekker.

Beeld Elzeline Kooy

The Rolling Stones – Brown Sugar (1971)

Het nummer Brown Sugar is in tekstueel opzicht een van de minder gelukkige Stones-liedjes. Al zullen er fans zijn die alles heel anders interpreteren, en Brown Sugar zelfs zien als historische maatschappijkritiek. Brown Sugar gaat over slavenschepen die zwarte vrouwen aanvoeren in de haven van New Orleans en over mannen die dat een goed idee vinden want oei, wat zijn die vrouwen hot. Deze tekst doet gewoon pijn, hoe die ook bedoeld was: ‘Scarred old slaver knows he’s doing alright, hear him whip the women just around midnight.’ Volgens Keith Richards schreef Mick Jagger dit lied ‘net zo snel als hij zijn hand kon bewegen’. 

Beeld Elzeline Kooy

Guns N’ Roses – One In a Million (1988)

Een echt fout lied in deze lijst komt van de Amerikaanse rockband Guns N’ Roses, en deze topnotering kan die band verder waarschijnlijk niets schelen. Zanger Axl Rose heeft een dubieus rocksterrenverleden, waarover we kunnen lezen in een paar sappige biografieën, maar hij schaamt zich nergens voor. Ook niet voor deze zinnen uit het lied One In a Million, waarop nu zo ongeveer de doodstraf staat. ‘Immigrants and f******, they make no sense to me. They come to our country, and think they’ll do as they please.’ 

Dire Straits – Money for Nothing (1985)

Van de vier al-wat-oudere-heren-bands die hier voorbijkomen had Dire Straits al vroeg politiek correct besef. In de ongecensureerde versie van Money for Nothing smeet Mark Knopfler er maar liefst drie keer het F-woord uit. En daar kreeg hij bij verschijnen van het lied in 1985 al kritiek op. De verdediging was zwak. Het liedje was gezongen vanuit het perspectief van foute working class heroes in het café en zo. Maar de band nam het lied, toch een van de grootste Dire Straits-hits, bewust niet op in de beroemde hitcollectie uit 1988. Merkwaardig was wel de titel van die compilatie: Money for Nothing

Meer over