Omslag

73 Boeken om je op te verheugen in 2022, nr. 68 t/m 72: start van de paradigma-reeks van de Groene Amsterdammer

Designpolitie frist de oude avant-garde op.

Erik van den Berg
Ontwerp Designpolitie (definitief). Beeld Athenaeum Paradigma
Ontwerp Designpolitie (definitief).Beeld Athenaeum Paradigma

Reeksen met Nederlandse fictie krijgen nogal eens dierennamen: Zwarte Beertjes, Ooievaars, Poema’s, Salamanders. Non-fictie refereert vaak aan iets Latijns of Grieks: Aula, Synthese, Synopsis. In dat laatste gezelschap voegt zich nu Paradigma, een nieuwe reeks met invloedrijke non-fictie uit de 20ste eeuw van uitgeverij Athenaeum in samenwerking met weekblad De Groene Amsterdammer.

De naam is goed gekozen: paradigma betekent zoiets als denkkader, een stelsel van aannamen vanwaaruit we de wereld interpreteren – tamelijk actueel, nu we met de klimaatcrisis, covid-19, nepnieuws, #MeToo en Black Lives Matter volgens nogal wat denkers een paradigma shift van jewelste beleven.

Voorlopig ontwerp Designpolitie Beeld Athenaeum Paradigma
Voorlopig ontwerp DesignpolitieBeeld Athenaeum Paradigma

De eerste Paradigma verschijnt op 11 januari: Oriëntalisme, de studie van Edward W. Said naar de westerse kijk op het Oosten, waarvan de Engelstalige druk uit 1978 grote invloed heeft gehad op het denken over imperialisme, racisme en de veronderstelde superioriteit van het Westen.

De Nederlandse vertaling van Wiecher Hulst verscheen in 2005 onder de titel Oriëntalisten bij Mets & Schilt, met een omslagbeeld dat expliciet aansloot bij Saids betoog: Ingres’ schilderij Het Turkse bad, een schoolvoorbeeld van 19de-eeuwse fantasieën over de harem als vergaarplaats van gewillig vrouwelijk naakt.

Voorlopig ontwerp Designpolitie Beeld Athenaeum Paradigma
Voorlopig ontwerp DesignpolitieBeeld Athenaeum Paradigma

Op de Paradigma-uitgave wordt de westerse blik op het Oosten subtieler en filosofischer verbeeld, met een hoekig mannetje (zien we daar een knipoog naar cartoonist Stefan Verwey?) dat zijn licht laat schijnen op een net zo hoekig vertekend Arabisch Schiereiland. ‘De opdracht was: zoek een beeld dat fris en van nu is, maar dat ook kan terugverwijzen naar grote klassieke stromingen van vroeger’, zegt Pepijn Zurburg van de Designpolitie, het bureau waarvan leden onder de naam Gorilla ook vaste bijdragen leveren aan De Groene Amsterdammer.

Met hun elementaire kleurenpalet, krachtige vormen en solide schreefloze letters (de Barlow) lijken de Paradigma-omslagen op opgefriste avant-garde van begin vorige eeuw. Geen toeval, zegt Zurburg: ‘Het constructivisme, De Stijl, vroege Sovjetkunst, de geëngageerde grafiek van Gerd Arntz – dat zijn allemaal werelden en referenties die je kunt gebruiken.’

Voorlopig ontwerp Designpolitie. Beeld Athenaeum Paradigma
Voorlopig ontwerp Designpolitie.Beeld Athenaeum Paradigma

Het eerste ontwerp voor Oriëntalisme was overigens anders: twee figuren (van wie een betulband), die elkaar de hand reiken of met elkaar op de vuist gaan, net wat je erin wilt zien. ‘Volgens de uitgever klopte dat toch niet helemaal met wat het boek wil zeggen. Het gaat onder meer over hoe er altijd naar het Oosten is gekeken voor inspiratie en wat het Westen daarvan heeft geleerd. Dus hebben we het over een andere boeg gegooid.’

Er zullen vijf Paradigma’s per jaar verschijnen, met nieuwe voorwoorden die ook in De Groene worden gepubliceerd. Na Said volgen Rachel Carson: De zee (eerste druk 1951), Michael Young: De opkomst van de meritocratie (1958), F.A. Hayek: De weg naar slavernij (1944) en Elias Canetti: Massa en macht (1961), in grotendeels nieuwe vertalingen.

Voorlopig ontwerp Designpolitie. Beeld Athenaeum Paradigma
Voorlopig ontwerp Designpolitie.Beeld Athenaeum Paradigma

‘Vaak zijn de Athenaeum-omslagen wat meer geserreerd’, zegt uitgever Sander van Vlerken. ‘We proberen de tijdloosheid na te streven die in veel van onze boeken zit, zoals in de Perpetua-reeks. Maar bij deze serie wilde ik een combinatie proberen van het klassieke en een vintage eigentijdsheid – als zoiets bestaat.

‘Volgens mij heeft Pepijn Zurburg de perfecte synthese gevonden, niet alleen in kleurkeuze en typografie, maar ook in de weergave van een grondgedachte in één pakkend grafisch beeld. Naar verwachting zal dat ook een doelgroep onder de 30 aanspreken. Ik hoop dat we een nieuwe generatie studenten bereiken met nieuwe edities die aansluiten bij hun intellectuele ontwikkeling en engagement.’

Ontwerp Designpolitie (niet gebruikt). Beeld Athenaeum Paradigma
Ontwerp Designpolitie (niet gebruikt).Beeld Athenaeum Paradigma

Edward W. Said: Oriëntalisme

Vertaling Wiecher Hulst.

Ontwerp Designpolitie.

Athenaeum Paradigma; € 27,50.

Verschijnt 11 januari.

Meer over