boeken

73 boeken om je op te verheugen in 2022, nr. 10: de eerste honderden pagina’s dagboeken van J.J. Voskuil

Liefhebbers van J.J. Voskuil kunnen hun geluk niet op: dit najaar verschijnt het eerste, vuistdikke deel van zijn dagboeken. En er komen er nóg zes aan.

Bert Wagendorp
J.J Voskuil  Beeld Bert Nienhuis
J.J VoskuilBeeld Bert Nienhuis

In februari 1996 verscheen het eerste deel van Han Voskuils Het Bureau, dat in de vier jaar en negen maanden daarna zou uitgroeien tot een uit zeven delen bestaande roman van 4.974 pagina’s. Gebonden kostte Meneer Beerta destijds 99 gulden en wie na lezing verslaafd was aan de eindeloze maar hilarische beschrijvingen van de collega’s van Maarten Koning op het Meertens-instituut en diens huwelijk met Nicolien wist: dit gaat me geld kosten, maar het is het meer dan waard.

In november 2000 verscheen het laatste deel (De dood van Maarten Koning) en na lezing vielen de Het Bureau-adepten in een diep zwart gat. De tweede helft van de jaren negentig hadden voor hen in het teken gestaan van een klagerige, licht autistische man en zijn vrouw, ook niet de vrolijkste. Twee keer per jaar wachtte er een nieuw deel en het stond vast dat dat weer eindeloos stof tot napraten zou geven. Het Bureau verenigde Nederland tot een leesclub van toegewijde ingewijden in de belevenissen van Maarten Koning.

Natuurlijk waren er ook lezers die er na deel 1 mee ophielden, omdat de figuur Maarten Koning hen op de zenuwen begon te werken, ze niet tegen Voskuils gortdroge schrijfstijl konden of de boeken gewoon te dik vonden. In totaal werden van de zeven delen ongeveer 300 duizend exemplaren verkocht.

Ruim vierduizend pagina’s

Voor hen is er geen reden opgetogen te zijn, maar voor alle anderen wel. In september verschijnt bij uitgeverij Van Oorschot het eerste deel van de Dagboeken van J.J. Voskuil, meteen een pil van 750 pagina’s. En dat is nog maar het begin, er komen nóg zes delen, in een frequentie van twee per jaar. In totaal gaat het om bijna 4.200 pagina’s. Op de uitgeverij zijn drie mensen bezig met het voorbereiden van de uitgave. Voskuil verbood tijdens zijn leven (hij overleed op 1 mei 2008) de publicatie van de dagboeken, maar nu heeft zijn echtgenote Lousje Voskuil-Haspers (95) er toch mee ingestemd.

De nog door Voskuil zelf uitgetikte dagboeken lopen van 1938 tot 2001 – Het Bureau loopt van 1957 tot en met 1989. Hoewel het boek de indruk wekt dat het is geschreven met een dagboek ernaast, is het een echte roman, waarin de karakters van de personages vooral vorm krijgen door de dialogen – wat ook geldt voor dat van de hoofdpersoon zelf. Er is volgens uitgever Mark Pieters geen overlap tussen de twee titels. De dagboeken vormen voor de lezers van Het Bureau hooguit ‘een aanvulling en een verdieping’.

Uit het leven gegrepen

Wie de eeuwige frictie tussen Maarten en Nicolien wel wist te waarderen wordt niet teleurgesteld. Kennelijk was die uit het leven gegrepen:

‘donderdag 25 augustus 1960. Vader van L. overleden. De laatste tijd had hij veel pijn en riep voortdurend om hulp. Zondagavond wilde hij plotseling aan tafel zitten en de krant lezen. Hij begon te schreeuwen toen we hem niet onmiddellijk hielpen. Bij het medelijden ook vaak een licht kwaadaardig plezier. Waarom? Omdat L. op hem gesteld is? Omdat hij om sympathie vraagt en afhankelijk is? Voor L. is zoiets onbegrijpelijk. Ze vindt mijn gevoelens verachtelijk. ’s Nachts sliep ze goed terwijl ik niet kon slapen omdat hij daar dood lag. L. is verrukt van zijn gezicht nu hij dood is. Ze gaat voortdurend kijken. Ik volkomen gevoelloos. Niet in staat tot enig gevoel voor een ander.’

‘Voskuil ontleedt zichzelf genadeloos’, zegt Mark Pieters. ‘Het is een zelfportret dat niet altijd sympathiek is.’

Maar wie zit er te wachten op een sympathiek zelfportret? Wij Voskuil-lezers willen een zeurende Voskuil, die zich de halve tijd bedreigd voelt en die zelfs tegenover zijn vrienden en geliefden een vileine naarling kan zijn. En als het even kan zo nu en dan ook een beetje van de gruwelijke humor van Het Bureau.

J.J. Voskuil: Bijna een man (Dagboeken deel 1). Verschijnt in september bij Van Oorschot.

Meer over