Klassiek

1984 door het New European Ensemble en Boris van der Ham blijft hangen in clichés ★★☆☆☆

Filmbeelden moeten de recitaties uit Orwells 1984 door acteur Boris van der Ham luister bijzetten. Ze zorgen echter voor een irritante overprikkeling die te weinig aan de verbeelding overlaat.

Rick van Veldhuizen
Edward Snowden, scènebeeld uit 1984. Beeld New European Ensemble
Edward Snowden, scènebeeld uit 1984.Beeld New European Ensemble

Na het braaf scannen van de QR-code wordt het publiek woensdag in het Muziekgebouw aan ’t IJ prompt geconfronteerd met een alarmerende videospeech van klokkenluider Edward Snowden. Hij argumenteert helder dat we met onze huidige datastromen richting techgiganten en overheden langzamerhand in een Orwelliaanse wereld terecht komen.

Mihkel Kerems muziek, en de daarbij horende filmbeelden, hebben minder met het nu te maken. Met name de muziek, gespeeld door het New European Ensemble, hangt aan elkaar van de clichés: hartslagen in de grote trom, een Dies Irae, en tot in den treure herhalende schrikeffecten van gierende piccolo en felblauw LED-licht.

Kerem (40) is geboren in Estland in de Sovjettijd, en heeft naar eigen zeggen voeling met dit onderwerp. Juist dáárom is het zo frustrerend dat zijn verwijzingen wringen. Er klinken onverkwikkelijk serieuze pastiches op Sjostakovitsj’ cynische marsmuziek en vrijwel letterlijke citaten – al even ernstig – uit Bergs ironische opera Lulu. Muzikale parodieën laten zich moeilijk nóg een keer op de hak nemen.

Filmbeelden moeten de recitaties uit Orwells 1984 door acteur Boris van der Ham luister bijzetten. Ze zorgen echter voor een irritante overprikkeling die te weinig aan de verbeelding overlaat. Dit zijn de spoken van grauwgroen getinte oorlogsthrillers die we al zo vaak gezien hebben, en al sinds de jaren zestig geïroniseerd hebben zien worden.

De vertelling wordt zo even overduidelijk als fragmentarisch. Als er telkens een filmscène en een tekstfragment tussendoor komen, is de actieve herinnering aan het vorige muziekfragment alweer uitgewist; een gewiekste hersenspoelmethode die ook in Orwells 1984 voorkomt. Solocellist Willem Stam leidt het fijn spelende New European Ensemble verdienstelijk, en Boris van der Ham vertelt met verve. Om iets over het nu te horen kun je echter beter Orwells nog altijd urgente boek uit de kast trekken dan de QR-code op het programma scannen ‘voor meer informatie’.

1984

Klassiek

★★☆☆☆

Door New European Ensemble en Boris van der Ham (verteller).

27/10, Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam. Tournee t/m 11/11.