musical

14 de musical is een inventieve, informatieve, vaak geestige en frisse voorstelling ★★★★☆

We kijken niet naar een heiligverklaring van onze grootste voetballer ooit, maar naar muziektheater met een flinke knipoog.

Tobias Nierop als Johan Cruijff (midden, achterover leunend) in 14 de musical.  Beeld Ben van Duin
Tobias Nierop als Johan Cruijff (midden, achterover leunend) in 14 de musical.Beeld Ben van Duin

Ergens halverwege de voorstelling gaat acteur Tobias Nierop in dialoog met de man die hij speelt: Johan Cruijff. Het levert een grappige scène op die niet alleen spot met de wetten van een wellmade musical, maar die alles ook in perspectief plaatst: we kijken niet naar een heiligverklaring van onze grootste voetballer ooit, maar naar muziektheater met een flinke knipoog. 14 de musical is in die zin veel meer schatplichtig aan de Nederlandse cabaret- en revuetraditie dan een groots opgezette, gladgestreken productie met toeters en bellen.

Op meerdere momenten breekt Nierop door het verhaal heen, als hij zich rechtstreeks tot de zaal richt. Hij maakt grapjes over dat hij even door moet lullen omdat er achter de coulissen een snelverkleding plaatsvindt, vraagt het publiek wie er vroeger Piet Keizer of Johan Cruijff wilde zijn, en bestempelt sommige feiten uit zijn leven als fake nieuws. Nierop en Cruijff vallen als het ware samen in de rol van verteller in een theatervoorstelling over zijn leven, waar hij met zijn kenmerkende nuchterheid meteen vraagtekens bij zet. De producenten zeggen het in het programmaboekjes anders: ze noemen hem ‘de grootste Nederlander na Rembrandt en Van Gogh!’.

Van al die poeha heeft het creatieve team zich weinig aangetrokken. Tom de Ket (De Verleiders) schreef het script en regisseerde 14 de musical, Erik van der Horst (voorheen Orkater) componeerde de muziek, die stevig wortelt in pop en rock en allesbehalve sentimenteel is. Door de open vorm is 14 de musical anders dan de meeste biografische musicals. In het openingsnummer alleen al zit de eerste knipoog: Cruijffie, Cruijffie! scandeert het ensemble, gevolgd door een stevig rockend Hosanna, waarna JC als titelheld tegen wil en dank zijn entree maakt. De verwijzing naar Jesus Christ Superstar is evident.

Vervolgens ontrolt zich een inventieve, informatieve, vaak geestige en frisse voorstelling– een mix van een rockopera en warmbloedig volkstoneel. Amsterdam en Ajax in de jaren zestig en zeventig zijn in de eerste helft het decor van alle scènes. We zien beelden van Betondorp, waar Cruijff opgroeide, Stadion De Meer, de eerste krantenkoppen over de nieuwe voetballer verschijnen, trainer Rinus Michels maakt zijn entree, en Johan ontmoet zijn latere vrouw Danny Coster (Myrthe Burger). Zij zal bepalend worden voor zijn verdere leven, evenals haar vader, de nogal louche zakenman Cor Coster, die zijn zaakwaarnemer wordt.

14 de musical  Beeld Ben van Duin
14 de musicalBeeld Ben van Duin

Dat alles wordt stevig aangezet gespeeld, met volkse rollen, en daarnaast wordt een mooi tijdsbeeld geschetst van Nederland, inclusief de eerste tv-reclames van Calvé en Douwe Egberts. Na de pauze, waarin vooral Cruijffs vertrek naar Barcelona en zijn financiële perikelen aan bod komen, wordt het script van De Ket hier en daar te wijdlopig. De beroemde zwembadrel tijdens het WK 1974 in Duitsland wordt uitgebreid behandeld, en er is een vreemde scène waarin het gezin Cruijff gegijzeld wordt. Ook de ontmoeting met de foute zakenman Basilevitch die het ‘merk Cruijff’ wil uitbuiten wordt wel erg uitgesponnen.

Daar staat tegenover dat alles met veel elan en duidelijk plezier wordt gespeeld door een uitstekend ensemble, waarin tussen hoofd- en bijrollen geen onderscheid wordt gemaakt. Mannen, vrouwen, zwart, wit – alles huppelt door elkaar. Porgy Franssen speelt Rinus Michels maar danst ook vrolijk mee; Pepijn Schoneveld is een heerlijk platvloerse Cor Coster, maar speelt ook Jan Mulder en een scheidsrechter. Sterke scènes zijn die waarin kritiek op de geldwolven binnen de voetbalwereld wordt geleverd, en de prachtige koorzang van Spaanse vrouwen in El Clásico. Gaaf is ook het aandeel van choreograaf Daan Wijnands: dit zijn geen gelikte showballetjes, maar strakke, hoekige choreografieën. Het decor is simpel gehouden: een lopende band, twee cirkels als draaitoneel en hier en daar een effectief zetstuk. En veel videobeelden natuurlijk – opmerkelijk dat een geniaal Johan-doelpunt op een oud archieffilmpje een open doekje krijgt.

Maar de grote revelatie van 14 de musical is Tobias Nierop, die in stemgebruik en gestalte de echte Cruijff weliswaar benadert maar hem niet nadoet. Met zijn spel maakt hij het verschil tussen een imitatie en een creatie. Geweldig hoe hij zich in rap tempo door het idioom van zijn held spoedt, met hier en daar briljante monologen. Charmant op onhandige manier, en toch trefzeker. Aan het eind loopt hij in een verstild slotbeeld zijn laatste wedstrijd in.

AFAS Theater Leusden

Met de première van 14 de musical heeft Nederland er een groot theater bij: het AFAS Theater Leusden. Het is intussen het derde theater waaraan de firma AFAS zijn naam heeft verbonden, na het AFAS Circustheater in Scheveningen en concertzaal AFAS Live in Amsterdam. AFAS Theater Leusden telt 850 stoelen en is gebouwd op het bedrijventerrein vlak naast de A28 bij Amersfoort, waar vorig jaar het AFAS Experience Centre en het hoofdkantoor van het softwarebedrijf werden geopend. De zaal zal, behalve voor voorstellingen, worden gebruikt voor congressen, seminars en productpresentaties. AFAS Theater Leusden in gevestigd in een moderne, glazen koepel; de zaal is in rood opgetrokken en heeft ruime flaneer-foyers, grote bars, een restaurant en een parkeergarage. De Cruijff-musical zal er in elk geval tot begin volgend jaar spelen; verder staan een Classical Christmas Concert (17/12) en de Matthäus Passion (12/4) op het programma.

14 de musical

Musical

★★★★☆

Door Out of Office Productions, tekst en regie: Tom de Ket; muziek: Erik van der Horst; choreografie Daan Wijnands.

25/9 AFAS Theater Leusden; daar t/m 8/1.

Meer over