Commentaar

'Zwitsers referendum is waarschuwing voor politici'

Het echte probleem is dat de Zwitsers net Europeanen lijken, maar dan met een referendum, schrijft Arnout Brouwers in het commentaar van de Volkskrant.

OPINIE - Arnout Brouwers
Referendum in Zwisterland. Beeld afp
Referendum in Zwisterland.Beeld afp

De Zwitsers staan vroeg op maar worden laat wakker, heet het. Geldt dit ook voor het dit weekend nipt aangenomen referendum dat de Zwitserse regering opdraagt quota in te stellen voor aantallen EU-burgers die in Zwitserland mogen wonen? Het is evident dat het vrije verkeer van personen - een van de vier fundamentele vrijheden van de Europese vrije markt - niet zomaar kan worden doorbroken. En zeker niet door Zwitserland, dat geen EU-lid is maar wel middels verdragen de regels van de interne markt heeft overgenomen (met ruime overgangsregelingen: Roemen en Bulgaren hoeven pas uiterlijk in 2019 te worden toegelaten). Dat worden moeilijke onderhandelingen, vooral voor de op export gerichte Zwitsers.

Argwaan tegen buitenstaanders
Er is alle aanleiding voor wenkbrauwengefrons elders in Europa. De Zwitsers lijken te willen profiteren van de vrije markt, maar schrappen eenzijdig een onderdeel ervan. Europese politici zullen worden gestijfd in hun afkeer van directe democratie: simpele referendumvragen doen immers geen recht aan ingewikkelde kwesties. En tenslotte geven de Zwitsers blijk van nationale geborneerdheid en argwaan tegen buitenstaanders.

Maar op al deze fronten herinnert het referendum aan problemen waar de EU-landen zelf mee worstelen. De directe democratie heeft serieuze beperkingen, maar is de wel erg 'indirecte democratie' die de EU daartegenover plaatst zoveel beter? En dan de behoefte van burgers zich af te schermen van de boze buitenwereld - ook binnen de EU: daarop hebben de Zwitsers niet het patent, en Britten evenmin. Het was de Nederlandse sociaal-democraat Asscher die in de Volkskrant waarschuwde: 'We moeten uitkijken: op sommige plaatsen staan de dijken op doorbreken.'

Kortom, de Zwitsers lijken soms net Europeanen - maar dan met een referendum. Dat is de explosieve boodschap en een waarschuwing, kort voor Europese verkiezingen, aan politici die de problemen van het 'Europa van 28' niet durven benoemen. Het vrije verkeer van personen blijft een groot goed, maar is voor veel burgers niet meer vanzelfsprekend. Het volstaat niet om de waarde ervan simpelweg vanaf de kansel te prediken, zoals vaak gebeurt. Anders worden de zelfverklaarde 'eurofielen' de wegbereiders van het succes van de anti-Europese partijen.

Arnout Brouwers is chef van de opinieredactie.

Meer over