VERSLAGGEVERSCOLUMNMargriet Oostveen in Den Haag

Zwerfjongeren krijgen een basisinkomen en dat zou vaker moeten gebeuren

Toen Imane twee jaar geleden op haar negentiende in de nachtopvang voor daklozen belandde was ze al verpleegkundige in opleiding en draaide ze ook nog een bijna veertigurige werkweek in een verzorgingshuis. ‘Ik vond mezelf dus echt te classy. Ik was in shock’.

Nu weet ze beter. De nachtopvang zit vol mooie meiden zoals zij. Een jaar lang deelde ze met de een na de ander een kamer, dat werden haar eerste echte vriendinnen. Imane ‘deed nooit aan vrienden’, ze had al ‘genoeg drama’.

De korte versie van dit drama is dat ze niet lang daarvoor tegen de wil van haar moeder haar hoofddoek had afgedaan.

De lange is ingewikkelder. Een intelligente moeder, zonder opleiding van betekenis uit Marokko gehaald. Geweld. Hoe haar moeder wilde scheiden. Groot tumult, ‘want onze cultuur’, meer geweld. Als in die tijd jeugdzorg aan huis kwam, mocht Imane van haar moeder ‘heel veel dingen niet zeggen’.

Waarna haar vader op een dag het huis uit is gezet. En haar moeder achterbleef met vijf kinderen.

Imane is het oudste meisje, op haar elfde las ze haar moeder de brieven van haar advocaat voor. En moest ze beslissen of ze een hoofddoek zou dragen. Ze mocht het zelf weten, zei haar moeder, ‘maar als je hem omdoet kan hij niet meer af’. Imane deed hem om, ze wilde haar moeder graag gelukkig zien.

Vijf jaar later was ze op het mbo ‘een bitch’, haar woordkeus. Ze probeerde anderen de baas te zijn en verzeilde twee jaar lang in vechtpartijen. Ze wilde in die tijd haar hoofddoek al afdoen, maar haar moeder verbood het.

Op haar zeventiende liep Imane stage in verpleeghuizen. En op haar negentiende werkte ze er via een uitzendbureau zoveel mogelijk bij, om niet thuis te hoeven zijn. Ze stond om zes uur op en kwam om een uur of elf ’s avonds terug, de lege uren bracht ze door in bibliotheken. Gek op zelfhulpboeken. Ook op Spotify beluistert ze alle toespraken met het woord motivational erin.

In de zomer van 2019 mocht haar hoofddoek even af voor vakantie in Marokko, omdat het bloedheet was in de bus en haar tantes daar het helemaal geen punt vonden.

‘En dan doe je hem in Nederland weer om’, zei haar moeder.

‘Nee’, zei Imane.

Geweld komt als geweld, maar ook vaak vermomd als liefde. Een liefde die je dood kan zwijgen en glashard doet alsof je er niet bent. Niet jij.

Imane heeft dat thuis nog eens drie maanden volgehouden. Toen belde ze haar mentor en is er crisisopvang geregeld.

In de nachtopvang moest ze een jaar lang overdag naar buiten. Imane bleef stage lopen, met avonddiensten van drie tot elf uur ’s avonds. Tussen negen en drie zat ze weer in de bibliotheek.

Imane in haar tijdelijke kamer voor begeleid wonen.

Nederland telt ruim 12.500 jonge daklozen tussen de achttien en dertig jaar, drie keer zoveel als in 2009. De Stichting Zwerfjongeren Nederland hamert al jaren op een hoofdoorzaak: een jongere tot eenentwintig jaar die niet werkt of studeert, krijgt nog maar 255 euro aan bijstand per maand, omdat ouders geacht worden bij te springen. ‘En dat is dus veel te weinig om op te krabbelen als je geen ouders hebt die dat willen of kunnen doen’, zegt Marleen van der Kolk, die namens de stichting daarom samen met social designer Manon van Hoeckel het Bouwdepot bedacht: één jaar een basisinkomen zonder voorwaarden van 1.050 euro per maand voor zwerfjongeren. Gewoon wat tijd om op adem te komen. Plus een persoonlijk begeleider.

Imane heeft het geluk dat ze voor een eerste proef met vijf jongeren werd geselecteerd. Intussen krijgt een tweede groep van vijf het bouwdepot, in Eindhoven. Een derde proef met vijftig jongeren tegelijk staat in de steigers. En het zou nog vaker moeten gebeuren.

Haar boekenplank.

Het bouwdepot wordt betaald uit grote fondsen als de Postcodeloterij, maar het ministerie van VWS doet ook mee. Iedereen ziet nu wel in dat de mislukte Participatiewet (ja hallo, daar zijn we weer) ook al onmogelijk hoge eisen stelt aan zwerfjongeren. Een groep die nauwelijks de kans krijgt te ‘leren leven’, zoals Marleen van der Kolk het noemt: ‘Google ‘zwerfjongeren’ en je ziet foto’s vol blowers. Maar de meeste zijn nogal lieve schatten. Zonder verslaving, wel vaak met traumatische jaren achter de kiezen.’

Imanes bouwdepot loopt over twee maanden af. Tegen die tijd krijgt ze als het goed is ook haar eerste eigen huurwoning.

Maar echt onvergetelijk: hoe ze bijna drie uur aan het woord was en maar bleef stralen.

Dat ze haar hoofddoek heeft afgedaan, dat is de korte versie.
Meer over