VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Sluiskil

Zwaar vervuilende industrie is meer dan Tata Steel alleen, maar je hoort er niet over en daarom gaat het almaar door

null Beeld

Dit is zo’n dorp dat stilletjes wordt weggedrukt door de vooruitgang. Waar je nooit van hoort, terwijl het spectaculair uitkijkt op immense belangen.

‘Wij willen eigenlijk van Sluiskil weg’, zegt Maureen, ‘iedereen die dat kan, vertrekt.’

Hans: ‘We hebben vier kinderen en familie hier, en hoe vinden we elders een huurhuis?’

Sluiskil. Beeld Toine Heijmans
Sluiskil.Beeld Toine Heijmans

Ze wonen in een van de lange straten die als geluid- en stoftunnels fungeren voor de industrie aan de overkant van het kanaal. Maar de stichting die bewoners hadden opgericht, Kanaalzone Gewoon Schoon, is alweer ter ziele: geen animo en tegenwerking. Terwijl iedereen weet hoeveel stof er in de lucht zit, je veegt het van je auto, van de kozijnen. Ze hebben stank en slib en dieseldamp als buren.

Maureen groeide op in het dorp, dat toen zwart zag van de cokesfabriek, de was haalde je beter binnen. Op die plek is de Heros gekomen, onderdeel van Remex, ze verwerken er afval tot bodemas die afwaait naar het dorp. Dan halen ze de kinderen binnen bij de opvang waar Maureen werkt, en dragen de scholieren en werklui zakdoeken voor hun gezichten op het pontje van Sluiskil Oost naar Sluiskil West.

Volgens de autoriteiten en de bedrijven, zegt Hans ‘is alles conform de eisen’.

De Yara maakt kunstmest en industriële chemicaliën. Scheepswerf De Schroef, ‘ik laat je een filmpje zien en dan zul je denken: is het echt waar?’ En wat je ziet is een brede, langgerekte olievlek in het kanaal; een bootje gaat erachteraan en begint kriskras door die vlek te varen, hard bakboord, hard stuurboord, zodat de olie uitwaaiert, minder zichtbaar voor de autoriteiten.

Wat Hans en kompanen nu doen is melden, ‘we maken er een delict van’. Amsterdams baggerslib gedumpt op landbouwgrond, met een verlopen gedoogvergunning, ‘het liep gewoon de sloot in’ naast een natuurreservaat.

Hans: ‘De burgemeester zei dat de onderste steen boven moest komen.’

Maureen: ‘De vorige burgemeester.’

Maureen en Hans. Beeld Toine Heijmans
Maureen en Hans.Beeld Toine Heijmans

Het wordt ze niet in dank afgenomen. ‘Veel mensen werken op die bedrijven’, zegt Hans, ‘ze zeggen: het zijn onze boterhammen die we daar verdienen.’ Het dorp leeft: er is een dorpsraad, een museum, verenigingen. De speeltuin, het voetbal, het carnaval, de monumenten, de gildefeesten, ‘veel wordt gesponsord’, zegt Hans, ‘door precies die bedrijven, het zit allemaal een beetje aan elkaar vast’. In de notulen van de dorpsraad vond hij zichzelf terug als ‘Hans Arissen en kompanen’, ‘ik ben een lastpak’.

Dorpsblad ’t Krantje neemt advertenties op van de Yara, De Schroef en de Heros (‘wat overblijft is toekomst’), en in de laatste editie staat een verhaal over een gezondheidsproject op de basisschool, gesteund door gemeente en GGD, met een ‘leefplekmeter’ en ‘droomsessies’ maar geen woord over de industriële wolk waarin ze wonen.

Het geeft de autoriteiten en de bedrijven de mogelijkheid tijd te rekken, zoals dat ook bij Tata Steel gebeurt, bij de Asfalt Productie Nijmegen, bij Chemelot, op al die plekken: oeverloze onderzoeken, een sussende GGD, een rapport van een consultant die eerder werkte voor een betrokken bedrijf. Maureen: ‘Het gaat om geld, niet om de volksgezondheid.’

Een onderzoek met een luchtmeetpunt bij het dorp gaat vijf lange jaren duren. Er was een voorlichtingsbijeenkomst en wat zeiden de onderzoekers daar? Het is ongeveer net zo erg als in de Rijnmond, geen zorgen, maar Hans laat op zijn telefoon de meetresultaten zien en die zeggen wat anders.

De bedrijven hadden er kraampjes, maar stonden hem niet te woord.

Ontgassen in het kanaal is nog steeds legaal, terwijl het bijna overal elders is verboden, zodat de tankers hun kleppen er vol openzetten. De 3M-fabriek in België loost ongehinderd zoveel PFAS op het water dat de Westerschelde te smerig is om er nog kokkels te rapen.

Vervuilingsmeetpunt. Beeld Toine Heijmans
Vervuilingsmeetpunt.Beeld Toine Heijmans

Rijden we langs het kanaal, aan de overkant de vijandelijke troepen op een almaar uitbreidend industrieterrein. De Heros zette een muur neer tegen het opwaaiend stof, de bergen as reiken er machtig bovenuit, WORKING FOR THE FUTURE is op die muur geschilderd. Zij zijn de toekomst, niet het dorp – al in de jaren zestig werd het hart eruit geslagen, huizen, winkels, school en kerk ‘in het kanaal gevallen’, zeggen ze hier. In Wijk aan Zee vechten ze tegen één bedrijf, maar hier worden het er almaar meer, er komt een nieuwe insteekhaven, de Heros kocht er twintig hectare bij. De sluis van Terneuzen wordt groots vernieuwd want dit gebied moet ‘the port to Paris’ worden, zeggen de autoriteiten.

‘En wij zitten in de weg’, zegt Maureen.

‘Ja’, zegt Hans, ‘wij zitten in de weg.’

Meer over