ColumnHeleen Mees

Zo heeft Trump alle touwtjes in handen om de verkiezingen in 2024 te winnen

null Beeld

Agelopen vrijdag heeft oud-president Trump in Florida Twitter voor de rechter gedaagd. In een kortgeding­procedure vraagt Trump de rechtbank het bedrijf te dwingen zijn Twitter-account te herstellen. Voordat hij op 8 januari van het platform werd verbannen, had Trump er meer dan 88 miljoen volgers. Zijn advocaten betogen, zonder spoor van ironie, dat Twitter door Trump van het platform te verwijderen dermate veel macht en controle uitoefent over het politieke discours, dat de democratie gevaar loopt.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Het is niet het eerste signaal dat Donald Trump in 2024 opnieuw een gooi zal doen naar het presidentschap. Dat Trump op de achtergrond zou raken als hij het Witte Huis had verlaten, is een illusie gebleken. Met de leuze ‘stop the steal’ heeft Trump sinds zijn verkiezingsnederlaag tientallen miljoenen dollars bij zijn aanhangers opgehaald. Daardoor beschikt hij inmiddels over een oorlogskas van ruim 100 miljoen dollar om verkiezingscampagnes mee te financieren.

Peilingen leren dat als Trump zich opnieuw kandidaat stelt, 60 procent van de Republikeinen bij de voorverkiezingen op hem zou stemmen. Ook vergeleken met de zittende president, Biden, neemt Trumps populariteit toe. Niet alleen daalde de waardering voor Biden sinds de Amerikaanse aftocht uit Afghanistan flink, die voor Trump lijkt toe te nemen. Volgens een recente Harvard CAPS/Harris-peiling denken Amerikanen inmiddels minstens zo positief over de vorige president als over de huidige. Bovendien hebben de Republikeinen in staten waar ze een meerderheid hebben, waaronder Arizona en Georgia, de regels veranderd, zodat het moeilijker wordt een stem uit te brengen. Dat gaat in de regel ten koste van de Democratische kandidaat.

Aan de kant

In zestien door Republikeinen gedomineerde staten hebben Republikeinen voorstellen gedaan of aangenomen waarmee het Congres voortaan onwelgevallige verkiezingsuitslagen aan de kant kan schuiven, precies wat Trump probeerde met de verkiezingsuitslagen in 2020. Republikeinen die niet meewerkten aan de staatsgreep, zoals minister Raffensperger in Georgia, worden uit hun positie verjaagd.

In een verontrustend essay in The ­Washington Post waarschuwt neoconservatief Robert Kagan dat de VS afstevenen op de grootste politieke en constitutionele crisis sinds de Amerikaanse Burgeroorlog. Volgens Kagan kunnen de nieuwe presidentsverkiezingen uitmonden in massale protesten waarin beide partijen de overwinning claimen en de ander ervan beschuldigen een machtsgreep te plegen. Kagan sluit uitbarstingen van massaal geweld tussen Republikeinse en Democratische enclaves niet uit.

De VS kwamen eerder dit jaar dichter bij een staatsgreep dan tot nu toe bekend. Post-journalisten Bob Woodward en Robert Costa onthullen in hun nieuwe boek Peril dat Trump een stappenplan had waarbij vicepresident Pence op 6 januari tientallen kiesmannen zou verwerpen en het Amerikaanse Congres vervolgens Trump opnieuw als president kon installeren. Trumps couppoging werd alleen verijdeld door de moed en integriteit van een handvol mensen als Raffensperger en de uiteindelijke weigering van minister van Justitie Barr en vicepresident Pence Trumps bevelen op te volgen.

Scheiding der machten

De opstellers van de Amerikaanse grondwet gingen ervan uit dat de scheiding der machten voldoende waarborg zou bieden voor het democratisch bestel. Ze voorzagen niet dat Congresleden (en als Trump zijn zin krijgt, ook het Amerikaanse Hooggerechtshof) zouden weigeren de macht van een president van hun eigen partij te beteugelen. De opstellers van de grondwet hielden evenmin rekening met de mogelijkheid van solidariteit tussen partijen over de staatsgrenzen heen. Als de Republikeinen bij de tussentijdse verkiezingen, november volgend jaar, een meerderheid behalen in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, dan hebben Trump-loyalisten de meerderheid in het Congres, het Hooggerechtshof en in 35 van de vijftig Amerikaanse staten. Trump heeft dan alle touwtjes in handen om de verkiezingen in 2024 in zijn voordeel te beslechten.

Als Trump in 2025 weer president wordt, zegt hij het Navo-lidmaatschap op en trekt hij de Amerikaanse troepen uit Duitsland terug, zoals hij in 2020 al aankondigde. Zijn de Europese bondgenoten van de Navo zonder de militaire hulp van de VS opgewassen tegen een Russische invasie? Misschien nog belangrijker is de vraag of Europese landen trouw zullen blijven aan democratische rechtsbeginselen als ’s werelds oudste democratie ten prooi is gevallen aan autoritarisme.

Heleen Mees is econoom.

Meer over