ColumnPeter Middendorp

Zijn ‘native Americans’ eigenlijk wel zo native?

Ten tijde van de bloedige aanslag in El Paso was ik verdiept in Blood Meridian, or The Evening Redness in the West, het keiharde, gewelddadige meesterwerk van Cormac McCarthy. De roman laat je meekijken over de schouders van daders: een groep hele en halve bandieten die rond 1850 in opdracht van een gouverneur in de woestijnen tussen de Verenigde Staten en Mexico op jacht gaat naar zo veel mogelijk ‘indianen’-scalpen.

Er was een racistisch motief voor de aanslag in El Paso. De moordenaar geloofde dat de ‘hispanics’ door migratie in de meerderheid proberen te komen, waarna de oorspronkelijke, witte cultuur wordt vernietigd. Een Volkskrant-commentator duidde de achtergrond van de omvolkingstheorie: de mensen in het zuiden van de VS moeten eraan wennen dat de bevolkingssamenstelling sinds 1950 ingrijpend is veranderd.

Het kwam door dat boek, Blood Meridian – bedwelmend als De welwillenden van Jonathan Littell – dat ik in plaats van 1950 per ongeluk eerst even 1850 las. Dan had er iets niet geklopt in de duiding – in 1850 was de bevolkingssamenstelling in het gebied anders. Toen moest iedereen wennen aan de witten. De ‘indianen’ waren er al een paar eeuwen verwoed mee bezig, maar het was ze nog altijd niet gelukt.

Waarom zou je 1950 als uitgangspunt nemen, als basis vanwaaruit je begint te redeneren? Was dat niet willekeurig, nattevingerwerk? Was er in 1950 soms een nulmeting gedaan? En waar kwamen de ‘indianen’ eigenlijk vandaan, oorspronkelijk bedoel ik, uit Rusland, Oceanië, Azië? Zijn ‘native Americans’ eigenlijk wel zo native?

Waar zou je wel kunnen beginnen? Waar is het nulpunt? Bestaat er wel een nulpunt? Waren de homo sapiensen soms de eersten? De neanderthalers moesten ook een beetje wennen toen ze die op zich af zagen komen – daarvan zijn beschadigde neanderthalerbotjes bewaard gebleven.

Het is waarschijnlijk een beetje gek om de nulmeting van de bevolking in het zuiden van de VS en Mexico bij de ontstaansgeschiedenis van de moderne mens te zoeken, maar dat geldt misschien ook wel voor 1850 en alle andere jaartallen en periodiseringen. En voor 1950 geldt dat nog een beetje meer – als je je nulmeting vlak achter je legt, is alles eeuwig nieuw en jaagt de normaliteit je elke dag opnieuw de stuipen op het lijf.

Als ik de boeken en theorieën van de beroemde historicus Yuval Noah Harari goed heb begrepen en onthouden, stelde een toevallige hersenmutatie de homo sapiensen in staat tot het bedenken en vertellen van verhalen. Daardoor konden zij ineens samenwerken in grote groepen. En zo, verbonden door een verhaal, hebben ze in verschillende fasen de wereld bevolkt en overal waar ze kwamen alles en iedereen over de kling gejaagd en de plaatselijke flora en fauna in enkele duizenden jaren drastisch gereduceerd.

Zo beschouwd is de toevallige hersenmutatie misschien wel het beste nulpunt, of het moment vlak daarvoor, en is voor alle ellende daarna vooral het verhaal verantwoordelijk, de grootste moordenaar van allemaal.

Meer over