Opinie

Zelfs de taxichauffeur kan je in Texas aanklagen voor abortus, of hij is zelf de klos

Bij het Amerikaanse Hooggerechtshof dient momenteel de zaak tegen de nieuwe Texaanse abortuswet, die al voorlopig van kracht is. Andere staten kijken gretig toe of ook zij de vrouwenrechten ongestraft kunnen inperken.

Chiara Cordelli en Aziz Huq
Vrouwen demonstreren bij het Hooggerechtshof in Washington tegen de anti-abortuswet in Texas.  Beeld EPA
Vrouwen demonstreren bij het Hooggerechtshof in Washington tegen de anti-abortuswet in Texas.Beeld EPA

In 1984 gaf wijlen rechter Ruth Bader Ginsburg van het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten een lezing over de redenen waarom Roe v. Wade, het besluit van het Hof uit 1973 waarin een grondwettelijk recht op abortus werd erkend, was genomen op de verkeerde gronden. De zaak, zo legde zij uit, had nooit mogen worden voorgesteld als een zaak van privacy of reproductieve keuze alleen: abortus was uiteindelijk een kwestie van gelijkheid van man en vrouw. 37 jaar later bewijst Texas Ginsburgs gelijk met zijn draconische abortuswet.

Als het Hooggerechtshof de wet overeind houdt, zal het de genderverhoudingen terugzetten naar een tijdperk van vóór de levende herinnering van de meeste Amerikanen.

De Texaanse wet, Senate Bill 8 (SB 8), verbiedt niet alleen abortus na zes weken, maar geeft gewone burgers ook het recht om iedereen aan te klagen die een abortus steunt of mogelijk maakt: een werkgever wiens salaris wordt gebruikt om de abortus te financieren, een chauffeur die iemand een lift geeft, of een ouder of partner op wiens schouder iemand mag uithuilen. Aansprakelijkheid vergt geen bewijs van opzet. De taxichauffeur die iemand ongewild halverwege naar een abortuskliniek brengt, riskeert een boete van minimaal tienduizend dollar. De Texaanse wet zal waarschijnlijk model staan voor de regulering van abortus in het hele land als het Hooggerechtshof de beroepsprocedures tegen de wet gebruikt om Roe terug te schroeven. Florida en Ohio staan al te trappelen om wetten in te voeren die soortgelijke particuliere ʻremediesʼ toestaan om abortus in te perken.

Intensief toezicht

Voorspelbaar genoeg heeft de Texaanse wet nu al geleid tot intensief toezicht op abortus-aanbieders. Maar SB 8 zal waarschijnlijk bredere en meer verraderlijke gevolgen hebben als de wet overeind blijft. Vrouwen zullen worden onderworpen aan een leven van kwetsbaarheid en angst tegenover iedere mogelijke eiser die bevoegd is om een rechtszaak aan te spannen – en volgens de wet is dat bijna iedereen.

Dit heeft niet alleen rechtstreekse gevolgen voor de reproductieve keuzevrijheid. Dit creëert ook, op drie verschillende manieren, een relatie van afhankelijkheid, en uiteindelijk van onderwerping, voor vrouwen. Het brengt hen in inherent ongelijke en vernederende omstandigheden – een resultaat dat grotendeels losstaat van de effecten van de wet op abortus.

Om te beginnen zal SB 8 leiden tot opdringerig toezicht op vrouwen door werkgevers, winkeliers, apothekers, bankbedienden. Op grond van SB 8 hebben al deze mensen er plotseling geldelijk belang bij om te weten of vrouwen zwanger zijn voordat ze hen helpen. Vreemden zullen er evenals goede vrienden materieel belang bij hebben om iets te weten over iemands seksleven. De wet brengt daardoor de zwaarbevochten seksuele privacy van vrouwen in gevaar, of ze nu zwanger zijn of niet.

Intieme beslissingen

Dit verlies van privacy over intieme seksuele en lichamelijke beslissingen zal waarschijnlijk bijzonder ingrijpend zijn voor armere en sociaal gemarginaliseerde vrouwen, die in hun dagelijks leven onevenredig afhankelijk zijn van interacties met anderen.

Bovendien zullen de financiële prikkels van SB 8 waarschijnlijk leiden tot meer digitaal toezicht door bedrijven die hun aansprakelijkheid willen ontlopen, en tot een agressiever gebruik van Big Data om de reproductieve status van vrouwen te achterhalen. Veel bedrijven hebben al uitgebreide systemen voor toezicht op de werkplek (dikwijls uitgebreid tijdens de pandemie), waarmee bewijs van zwangerschap kan worden vergaard. Andere hebben welzijnsprogramma’s die gegevens verzamelen over beweging, body mass index en andere biologische indicatoren waaruit een zwangerschap kan worden afgeleid. Risicomijdende werkgevers kunnen deze systemen voor toezicht op de werkplek, waarbij veel gegevens worden verzameld, gemakkelijk aanpassen om zwangerschappen op te sporen.

Financiële prikkel

De Texaanse wet geeft particuliere actoren dus zowel het recht als de financiële prikkel om over het lichaam en de seksuele levenssfeer van vrouwen een mate van controle uit te oefenen die zij ten opzichte van mannen nooit zullen hebben. Dit heeft ook gevolgen voor transseksuelen, die wellicht om veiligheidsredenen hun geslacht op het werk willen verbergen en die nu minder goed in staat zijn hun identiteit privé te houden.

Het tweede gevolg is nog intiemer van aard. Door de drempel van het gezin te overschrijden, raakt SB 8 direct de emotionele steun en het vertrouwen die familie, huwelijk en partnerschap gewoonlijk bieden. Een vrouw die een ouder of partner vertelt dat ze misschien een abortus gaat laten uitvoeren, loopt het risico dat die persoon daarvoor financieel aansprakelijk kan worden gesteld. SB 8 berooft vrouwen dus niet alleen van hun seksuele privacy, maar ontrafelt ook de banden van liefde en zorg die velen van ons ondersteunen en ons leven zin geven.

Vriendschappen zullen ook in gevaar komen. Wat als een vrouw een vriendin vraagt om haar geld te lenen of een lift te geven naar het naburige Oklahoma? Moet die vriendin haar nu vragen of het voor een abortus is? In tegenstelling tot het Bijbelse gebod maakt SB 8 van iedereen zijn zusters hoeder – maar op een onrechtvaardige en egoïstische manier.

Verkrachting

Ten slotte kent SB8, en dat is nog het meest verontrustend, geen uitzondering voor verkrachting. Op grond van de wet kan een moeder die haar dochter naar een kliniek brengt, worden aangeklaagd, maar een verkrachter niet. De gouverneur van Texas, Greg Abbott, heeft gezegd dat een uitzondering voor verkrachtingen niet nodig is, omdat verkrachters altijd worden vervolgd. Dit is niet alleen een absurde, maar ook een gruwelijk foute uitspraak. Landelijk gezien doet een meerderheid van de slachtoffers van seksueel geweld immers nooit aangifte bij de wetshandhavers. En in Texas is dat niet anders.

SB 8 zal de crisis in de rechtshandhaving verergeren. Omdat de wet het voor vrouwen duur maakt om iemand in vertrouwen te nemen, ook als het een familielid of een goede vriend of vriendin is, verhoogt zij de druk op hen om te zwijgen na seksueel geweld, waardoor zij nog minder geneigd zullen zijn om aangifte te doen. Op perverse wijze moedigt de wet mannelijke aanranders dus aan om hun slachtoffers het zwijgen op te leggen, door hen het risico op een zwangerschap te laten lopen.

De wet zorgt ervoor dat vrouwen vergeleken met mannen in een gecompromitteerde, onderworpen toestand zullen leven, nog minder vrij dan voorheen, zonder verscherpt toezicht, en systematisch en op unieke wijze onderworpen aan de grillen van andere mensen. Wat Jacqueline Rose van het Birkbeck Institute for the Humanities van de Universiteit van Londen heeft gezegd over seksuele intimidatie van vrouwen, geldt ook voor SB 8: ‘Het gaat niet alleen om het beheersen van de lichamen van vrouwen, maar ook om het binnendringen van hun gedachten.ʼ

Wij geloven dat het doel van SB 8 nog verder gaat. De wet is bedoeld om vrouwen te veroordelen tot een inferieure positie in de samenleving. Ruth Bader Ginsburg had gelijk: het recht op reproductieve vrijheid is essentieel voor de gelijkheid van vrouwen.

Vertaling: Menno Grootveld
© Project Syndicate

Chiara Cordelli is universitair hoofddocent politieke wetenschappen aan de universiteit van Chicago.
Aziz Huq is hoogleraar rechten aan de universiteit van Chicago.

Meer over