Debat

Zal Bidens terugtrekking uit Afghanistan goed uitpakken of op een ramp uitdraaien?

Het definitieve vertrek van alle Amerikaanse militairen uit Afghanistan betekent een historisch einde van de langste oorlog van de Verenigde Staten. Columnisten kruisen de degens over de vraag of dit een verstandig besluit is.

Een groep Amerikaanse militairen wacht in Afghanistan op een medische helikopter, een van hen is gewond geraakt door een explosief verstopt in de grond.  Beeld AFP
Een groep Amerikaanse militairen wacht in Afghanistan op een medische helikopter, een van hen is gewond geraakt door een explosief verstopt in de grond.Beeld AFP

De aankondiging van president Joe Biden dat alle Amerikaanse militairen op 11 september van dit jaar uit Afghanistan moeten zijn vertrokken, maakte bij drie New York Times-columnisten herinneringen los van bezoekjes aan dat land.

Brett Stephens zat eens in een vliegtuig van Dubai naar Kabul met een team Afghaanse jeugdvoetballers, meisjes. Zij symboliseren de reden waarom hij Bidens besluit ‘een historische vergissing’ noemt, het zwichten voor religieuze fanatici, verraden van bondgenoten. Hij hoopt maar dat die meisjes ‘de middelen hebben het land te verlaten voordat de Taliban weer de macht overnemen.’

Maureen Dowd mocht eens mee met Obama’s minister van Defensie Robert Gates. Hadden zij zich niet laten inpakken door de generaals, vroeg ze. Gates zei: ‘Dat is belachelijk.’ Maar op de excursie bleken de extra manschappen en geld onder Obama weinig uit te halen. Afghaanse rekruten ‘moesten eerst leren lezen en schrijven’. De generaals waren erachter gekomen waarom de Taliban-rebellen zo veel strijders aantrokken: ze betaalden hen veel meer. Dat was volgens Dowd de trieste stand van zaken toen al. Gelukkig: ‘Biden trekt zich eindelijk niets meer aan van de generaals.’

Hart en hoofd

Thomas Friedman - een veteraan onder de commentatoren over de conflicten in de wereld vanuit Amerikaans perspectief - herinnert zich hoe hij met senator Biden Afghanistan bezocht in 2002, kort na de terreuraanslagen van Al Qaida in Amerika. De Taliban waren net uit de hoofdstad verdreven. De verwachtingen dat Amerika dit land er nu bovenop ging helpen waren hooggespannen, in Friedmans ‘hart’ in ieder geval, schrijft hij, ‘hoe lang het ook moest duren’. Maar de aanblik van het verwoeste land deed hem twijfelen, in zijn ‘hoofd’.

Hij geeft in zijn column lange passages uit het dagboek dat hij toen bijhield. Ook nu weet Friedman niet of het vertrek goed zal uitpakken of op een ramp uitdraaien. De interventie in Afghanistan ‘was een poging waard’, is zijn aarzelende conclusie: ‘Ja, misschien maakt vertrek de situatie erger, maar dat we bleven, heeft ook niet veel geholpen.’

Hoe opmerkelijk is het besluit van Biden om te breken met de eindeloze oorlogen, de ‘forever wars’? Trump wilde er al vanaf, omdat de Amerikanen er volgens hem helemaal niets aan hadden en het hen fortuinen kost. Hij sloot vorig jaar een akkoord met de Taliban, waarbij de Amerikanen al op 31 mei weg zouden zijn. Het was een van de weinige onderwerpen waarover hij felle kritiek van zijn Republikeinen in het Congres kreeg, en zo waar instemming van progressieve politici en commentatoren. In opinieland zijn de scheidslijnen niet veranderd nu Biden op deze voet verder gaat.

Aanmodderen niet zo slecht

Er was eigenlijk onder veel commentatoren een consensus gegroeid dat aanmodderen misschien niet zo slecht is, niet alleen het hoogst haalbare, maar ook tamelijk effectief. Max Boot vertolkt die visie in The Washington Post. Met een Amerikaanse militaire aanwezigheid op een laag pitje kan de huidige situatie nog heel lang zo blijven, met de Taliban buiten de macht. Nu lachen de Taliban in hun vuistje en maken zich op voor de intocht in Kabul, denkt Boot. Hij maakt de vergelijking met Vietnam, de overname van de hoofdstad Saigon, de chaotische aftocht van de Amerikanen, de nog chaotischer vluchtelingenstroom van in de steek gelaten bondgenoten. Dat staat de Amerikanen ook nu te wachten.

Dat hoeft niet te gebeuren, meent daarentegen P. Michael McKinley in Foreign Affairs. Hij was de Amerikaanse ambassadeur in Kabul van 2014-2016 en is het helemaal eens met het besluit van Biden: er zit niets anders op. Militaire aanwezigheid heeft in twintig jaar geen goed Afghaans leger opgeleverd en zal dat in nog eens twintig jaar ook niet doen. De Amerikaanse militairen lokken eerder steeds weer gewapend verzet uit. Steun aan democratisering, opbouw van leger en politie en andere zaken kan Amerika ook van afstand doen, zonder militairen, met geld dat nu zinloos aan de militaire inspanningen wordt uitgegeven.

En eerlijk gezegd: Afghanistan is al lang niet meer de brandhaard waarom het draait in de mondiale machtsverhoudingen. De ‘war on terror’ is naar de achtergrond verschoven, vindt McKinsley. De VS hebben hun aandacht, energie en geld hard nodig bij veel belangrijkere kwesties, waar ze nu door China en Rusland worden voorbijgefietst.

Doel gehaald

Je kunt het ook positief bekijken, zoals Biden in zijn korte, historische toespraakje stelde: het oorspronkelijke doel is al een tijdje terug behaald, Al Qaida uit Afghanistan verdrijven en Bin Laden doden. Om dat te onderstrepen heeft hij waarschijnlijk de herdenking van de aanslagen van 9/11 twintig jaar geleden als afsluiting gekozen. Al vindt een aantal commentatoren dat ook riskant: je kunt er ook een erkenning van een nederlaag in zien.

Zo zien in ieder geval de Taliban het, meent Steve Coll van The New Yorker, een veteraan-verslaggever en auteur van de bestseller Ghost Wars (2004). Biden ‘erfde tien jaar van onderhandelingen zonder succes’. Eerst beet Obama zich stuk op de sluwe tactieken van de Taliban, die zich niet tot compromissen lieten dwingen door Obama’s ‘surge’, de tijdelijke verhoging van het aantal soldaten en militaire inspanning. Daarna was Trump aan de beurt. Na het ‘akkoord’ met de Taliban is het aantal Amerikaanse militairen drastisch verminderd, Taliban-strijders zijn uit de gevangenissen vrijgelaten, maar de Taliban lapten hun beloften aan hun laars.

‘Het kan nu niet langer meer als een verrassing komen dat de VS hun nederlaag openlijk hebben aanvaard in hun langst durende oorlog.’ En zoals altijd in de recente Afghaanse geschiedenis is de Afghaanse bevolking verreweg het meest de dupe, schrijft Coll, met het vooruitzicht van de terugkeer van een triomferend fundamentalistisch Taliban-regime.

Schijnvertoning

Je kunt de definitieve terugtrekking echter ook als een schijnvertoning zien, zoals William M. Arkin in het omslagverhaal van Newsweek vorige week. Hij schetst een toekomstbeeld van alleen nog maar ‘eindeloze oorlogen’, maar met nieuwe middelen, op afstand. Dat is al onder Obama begonnen, met zijn voorkeur van droneaanvallen. Er zijn nu al zeker twintig landen in de wereld die van afstand op Amerikaanse bommen worden getrakteerd, stelt Arkin. Kijk naar de succesvolle precisieaanval van afstand op de Iraanse generaal Soleimani die een jaar geleden in Irak werd gedood. De Amerikanen hebben geen bezettingsmachten meer nodig. Oorlogen kunnen zo eindeloos voortduren.

Dan zullen columnisten ook niet langer meevliegen met ministers en generaals en over hun ontmoetingen berichten. Veel erger is natuurlijk dat er nog veel meer burgerslachtoffers zullen vallen dan nu al bij ‘mislukte’ luchtaanvallen.

Meer over