Columnheleen mees

Xi’s hervormingen worden vergeleken met het eco-populisme in de VS om de middenklasse te versterken

null Beeld

In China voert president Xi Jinping monumentale veranderingen door. Volgens Li Guangman, een nationalistische blogger uit de provincie Hubei, gaat het om een diepgaande revolutie die de terugkeer van de macht, nu in handen van kapitalistische clubjes, naar het volk markeert. Een terugkeer naar de revolutionaire geest, naar heldendom, moed en rechtschapenheid, aldus Li. Li’s blogpost werd overgenomen door de Chinese staatsmedia, zoals de toonaangevende People’s Daily. De blog beviel Xi Jinping kennelijk.

De revolutie begon in november 2020 met de verdwijning van Jack Ma, oprichter van techbedrijf Alibaba. Voorafgaand aan de beursgang van Alipay, een fintech bedrijf van Ma ( geschatte waarde 37 miljard dollar), waagde Ma het in een speech kritiek te uiten op de Chinese staatsbanken. Een paar dagen later schortten de financiële toezichthouders de beursgang van Ant Group op, naar verluidt op bevel van president Xi, en verdween Ma maandenlang uit het openbaar. Xi liet zien dat hij internet­tycoons kan breken als luciferhoutjes.

Miljardenindustrie

Het hardhandige Chinese optreden beperkt zich niet tot de techbedrijven van Jack Ma. Daags na de Amerikaanse beursgang van Didi, de Chinese Uber, eind juni maakte de Chinese toezichthouder bekend dat het een onderzoek naar Didi’s gebruik van consumentengegevens was begonnen. De Didi-app was niet langer te downloaden, de koers van Didi halveerde. In augustus bleek dat toezichthouders de beursgang van tientallen Chinese bedrijven hadden geblokkeerd. In augustus verbood Beijing van de ene op de andere dag bedrijven winst te maken met commerciële bijlessen.

Die zijn uitgegroeid tot een miljardenindustrie, want immens populair bij ouders die hun kinderen een mooie toekomst wensen. Maar dit commerciële onderwijs vergroot de kansenongelijkheid: rijke ouders kunnen zich de beste docenten veroorloven, waardoor hun kinderen grotere kans hebben te slagen voor de toelatingsexamens voor de beste universiteiten van China.

‘Buitensporig hoge inkomens’

Het belangrijkste onderdeel van Xi Jinpings revolutie is de verklaring van een hoge commissie onder voorzitterschap van Xi zelf dat ‘buitensporig hoge inkomens’ gereguleerd moeten worden, opdat er ‘gemeenschappelijke welvaart voor iedereen’ komt. Deng Xiaoping, die na 1978 markthervormingen in China doorvoerde, kondigde dertig jaar geleden tijdens zijn toer door het zuiden van China aan dat sommige Chinezen eerst rijk worden zodat de anderen konden volgen. Nu China 698 miljardairs telt, slechts 26 minder dan de VS, vindt Xi dat het tijd is de anderen te laten volgen.

De afgelopen weken kondigden meerdere Chinese instanties maatregelen af die de herverdeling van welvaart bevorderen. Zo verklaarde het Chinese Hooggerechtshof de 72-urige werkweek illegaal. De belastingdienst waarschuwde belastingontduikers hard aan te pakken. Volgens het ministerie van Volkshuisvesting moeten de jaarlijkse huurverhogingen voor woningen beperkt blijven tot 5 procent. Ook grote bedrijven laten zich niet onbetuigd: Alibaba en de Tencent-groep hebben elk ruim 15 miljard dollar toegezegd voor goede doelen. De hervormingen moeten de kansengelijkheid en sociale mobiliteit vergroten en voorkomen dat een diepgewortelde klassenmaatschappij ontstaat. De hervormingen worden vergeleken met het economische populisme dat Amerikaanse progressieven als Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez en, in minder mate, president Biden voorstaan, namelijk versterking van de positie van de middenklasse.

Rockefeller

Net als Xi wil Biden de macht van de grote techbedrijven breken. In juni benoemde hij de 32-jarige Lina Khan tot voorzitter van de Federal Trade Commission, die toeziet op naleving van de mededingingsregels. Khan vindt dat Jeff Bezos nu dezelfde positie heeft als John D. Rockefeller begin vorige eeuw. Rockefeller was niet alleen de baas van de grootste oliemaatschappij Standard Oil, maar beheerde ook een groot deel van de Amerikaanse spoorwegen waarover de olie werd vervoerd. Zo had Rockefeller een oneerlijk concurrentievoordeel. In 1911 bepaalde het Amerikaanse Hooggerechtshof dat Standard Oil moest worden opgedeeld in 34 afzonderlijke entiteiten.

Als FTC-voorzitter heeft Khan al de strijd aangebonden met Facebook. En zal dat zeker ook doen met Amazon. Of dat tot hetzelfde resultaat zal leiden als destijds met Standard Oil, waag ik te betwijfelen, gelet op de politisering van de rechtspraak. In China laat Xi er geen misverstand over bestaan wie de baas is. In de Verenigde Staten is dat volstrekt onduidelijk.

Heleen Mees is econoom.

Meer over