Columnbert wagendorp

Wopke ziet een impasse aan de horizon, de formatie kan nog even duren

null Beeld

Bij het begin van elk formatieproces verklaren de betrokkenen dat er snel een nieuw kabinet moet komen, omdat de problemen van het land zo groot zijn dat een maandenlange formatie onverantwoord is: er moet worden ‘doorgepakt’. Maar dan begint het: A wil niet met B, C heeft bezwaren tegen de beoogde premier, D wil alleen als E ook mag meedoen en F ziet zoveel beren op de weg, dat ze er überhaupt niet aan willen beginnen. Daarna verschijnt het woord ‘impasse’ in de kolommen.

Inderdaad meldde de Volkskrant gisteren dat ‘de kans op een impasse in de kabinetsformatie’ groeit. De overgang van de kans op een impasse naar een dijk van een impasse voltrekt zich als een van de onderhandelaars hardop zegt dat sprake is van een impasse en niet meer wil doorpraten. We zitten nu nog in de fase van het dreigen met een impasse. CDA-leider Wopke Hoekstra is nog niet zover, maar aan de horizon ziet hij al de donkere wolken van een impasse.

Gisteren sprak Hoekstra, samen met Sigrid Kaag van D66, met informateur Mariëtte Hamer. Na afloop zei hij dat je moest kijken naar de inhoud. En dat hij zich grote zorgen maakte over de middenklasse, veiligheid, een betrouwbare overheid en ‘over hoe je het goed regelt voor de volgende generatie’. Op al die terreinen was het verschil met PvdA en GL ‘zeer groot’.

Op die terreinen is het verschil tussen CDA en PvdA en GL helemaal niet zo groot. Eigenlijk vindt iedereen daar wel zo ongeveer hetzelfde van. Het gaat over klimaat, onderwijs, huizen. Maar het echte verschil zit in de belastingplannen. Een volgend kabinet zal moeten bepalen wie de rekening voor de coronamaatregelen gaat betalen; PvdA en GroenLinks willen beiden het bedrijfsleven flink laten dokken, het CDA niet. Maar zeg dan gewoon dat je alles bij het oude wilt laten en dat de burger moet betalen. En begin niet over het vertrouwen in de overheid en dingen goed regelen voor de volgende generatie.

Hoekstra zegt wat de VVD denkt: vanwege de verschillen ziet hij een kabinetsvariant met PvdA en GL niet zitten. De angst voor ‘links’ heeft bij het CDA onder leiding van Hoekstra groteske vormen aangenomen. De christen-democraten zien in een kabinet met PvdA (9 zetels) en GL (8) de revolutionaire geest van Joop den Uyl al tot leven gewekt worden, ook nu links amechtig in de hoek ligt en al blij is dat het eventueel mag meeregeren. De oerconservatief Hoekstra wil een rechts kabinet, eventueel met de PvdA, en anders is er wat hem betreft sprake van een impasse en mokt hij wel verder in een oppositiehoekje. Maar bij de PvdA zijn ze niet gek: nog één keer alleen in een rechtse regering en ze zakken onder de vijf zetels.

Wat dan, zonder het CDA? Met de ChristenUnie, als die hun weerzin tegen Mark Rutte hebben overwonnen, (impasse D66), met de Partij voor de Dieren (impasse VVD), met JA21 (algehele impasse, op de VVD na), met de SP (impasse SP)?

De partijen zien ook wel dat het eigenlijk niet kan, dat er iets moet gebeuren, dat het land geregeerd moet worden. Maar dan komen principes en weerzin, onwil en drammerigheid, zijn alle goede voornemens vergeten en is het partijbelang plotseling groter dan dat van het land. De impasse is sterker dan onszelf, de Prinzipienreiter staat een oplossing in de weg.e

De formatie kan zodoende nog wel even duren; of de optie van een minderheidskabinet – of een gedoogconstructie – moet worden gelicht. Iets wat pas zal gebeuren als sprake is van de moeder aller impasses, een impasse waarbij alle eerdere impasses verbleken en zelfs een optimist als Mark Rutte ruiterlijk zal moeten erkennen: ja, er is een impasse.

Dan is het december.

Meer over