ColumnHeleen Mees

Westerse overheden moeten de overheidsuitgaven flink gaan verhogen

Een normaal griepseizoen leidt tot een economische dip zowel aan de aanbodzijde als aan de vraagzijde en tot een kwartaal lagere economische groei. In de praktijk wordt de economische groei in het volgende kwartaal ruimschoots goedgemaakt. We staan daar nooit bij stil, omdat het Centraal Bureau voor de Statistiek de groeicijfers corrigeert voor seizoensinvloeden en de meeste mensen op kosten van de baas een weekje thuis kunnen blijven.

Je hoeft maar met een half dichtgeknepen oog naar de aandelenmarkten te kijken om vast te stellen dat covid-19 geen gewone griep is. Sinds de pandemie Europa en de Verenigde Staten heeft bereikt, gaan de aandelenkoersen harder onderuit dan ze deden na de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers in 2008. Niet alleen aan de aanbodzijde van de economie gaat het mis omdat zieke werknemers niet bijdragen aan de productie en anderen noodgedwongen thuisblijven, ook aan de vraagzijde loopt de economie grote averij op nu grote delen van de Europese en Amerikaanse economie aan social distancing doen.

Goldman Sachs verwacht dat de Amerikaanse economie in het eerste en tweede kwartaal met respectievelijk 6 en 24 procent zal krimpen om vervolgens in het derde en vierde kwartaal met 12 en 10 procent te groeien. Het optimisme over een snelle opleving als de pandemie onder controle is, baseert Goldman Sachs op de ervaringen in China, waar twee maanden na de platlegging van grote delen van het land de economie onmiskenbaar tekenen van leven vertoont. Er worden weer meer kolen per trein vervoerd en ook het aantal files, het gebruik van de metro en het aantal onroerendgoedtransacties nemen weer toe.

Zo’n V-vormig economisch herstel is echter alleen mogelijk als overheden en centrale banken er alles aan doen om te voorkomen dat de coronacrisis behalve tot een reële economische crisis ook tot een financiële crisis leidt. De eerste barsten in het financiële stelsel zijn al zichtbaar. Nadat de president van de Europese Centrale Bank, Christine Lagarde, tijdens de persconferentie op 12 maart had gezegd dat de bank er niet was om de spreads op staatsobligaties te dichten, schoot de rente op Italiaanse staatsobligaties omhoog. Met haar ongelukkige optreden dreigde Lagarde het werk van haar voorganger Mario Draghi in een klap teniet te doen.

Afgelopen woensdag probeerde de ECB de situatie te redden door vlak voor middernacht een ‘pandemisch noodaankopen programma’ (PEPP) van 750 miljard euro aan te kondigen, dat zo nodig kan worden gebruikt om extra Italiaanse en Griekse staatsobligaties aan te kopen. Het is Lagardes manier om te zeggen dat ze whatever it takes zal doen om de eurozone bij elkaar te houden. De rente op langlopende Italiaanse staatsobligaties daalde onmiddellijk. De Federal Reserve is ook in actie gekomen en heeft ongelimiteerde aankopen van schuldpapieren aangekondigd.

Maar dat is niet genoeg. Om de ­gevolgen van de sudden stop van de economieën op te vangen, moeten westerse overheden de overheidsuitgaven flink verhogen. Niet alleen moeten daaruit de extra kosten van covid-19 worden gefinancierd, ook moet worden voorkomen dat onder normale omstandigheden winst­gevende bedrijven failliet gaan en huishoudens zodanig financieel in de knel komen dat ze hun huur of ­hypotheek niet langer kunnen betalen, waardoor een domino-effect optreedt en ook kredietverstrekkers in de problemen kopen.

In de VS is er een akkoord over een stimuleringspakket van 2.000 miljard dollar en de Duitse regering gaat maar liefst 350 miljard euro ­lenen om de Duitse economie te redden, oftewel 10 procent van het bruto binnenlandse product. Italië en Spanje, die veel harder zijn getroffen door de pandemie, hebben meer geld nodig dan Duitsland om de schade aan de economie te beperken. Onder deze uitzonderlijke omstandigheden geldt dat des te groter het reddingspakket, des te kleiner de economische crisis.

Om lidstaten met een hoge staatsschuld financieel in staat te stellen de economische gevolgen van de coronacrisis op te vangen, moeten de landen van de eurozone speciale covid-19-obligaties uitgeven om de stimuleringsmaatregelen te bekostigen. Nederland heeft zich altijd verzet, omdat zulke eurobonds slecht gedrag zouden belonen.

Maar nu is er geen moral hazard. Er is alleen het risico dat lidstaten te weinig doen om de economie te ­stimuleren. 

Heleen Mees is econoom.

Meer over