ColumnHeleen Mees

Werkt de MAD-doctrine ook als een van de opperbevelhebbers daadwerkelijk gek is?

null Beeld
Heleen Mees

Terwijl alle ogen op Oekraïne zijn gericht, werkt oud-president Donald Trump aan zijn comeback. Republikeinse kandidaten die bij de tussentijdse verkiezingen in november kans willen maken op een zetel in de Senaat of het Huis van Afgevaardigden, doen er alles aan om bij de oud-president in het gevlij te komen. J.D. Vance, die met zijn boek Hillbilly Elegy (2016) even een Amerikaanse versie van Édouard Louis leek te zijn, heeft zich in allerlei bochten gewrongen om zich van de steun van Trump te verzekeren in de Republikeinse voorverkiezingen in Ohio. Donald Trump is de Don Corleone van de Republikeinse Partij.

Verslaggevers van The New York Times onthulden vorige maand dat de leider van de Republikeinen in het huis van Afgevaardigden, Kevin McCarthy, tegen partijgenoten zei dat Trump verantwoordelijk was voor de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021. Van de Republikeinse leider van de Senaat, Mitch McConnell, was al bekend dat hij Trump praktisch en moreel verantwoordelijk houdt voor de gewelddadige opstand waarbij meerdere doden vielen. McConnell stemde niettemin voor vrijspraak van Trump in het tweede impeachment proces – waarschijnlijk omdat hij erop rekende dat de Democraten Trump onschadelijk zouden maken door hem strafrechtelijk te vervolgen.

De verschillende strafrechtelijke onderzoeken naar Donald Trump hebben nog geen concrete aanklachten opgeleverd. De onderzoeksjury in New York, die had moeten beslissen over financiële strafklachten tegen Trump, is alweer ontbonden. De openbaar aanklager in Atlanta, die onderzoekt of Trump ontoelaatbare druk heeft uitgeoefend om de verkiezingsuitslag in de staat Georgia naar zijn hand te zetten, heeft onlangs een speciale onderzoeksjury ingesteld die moet adviseren of Trump aangeklaagd kan worden. Die aanbeveling gaat dan naar een gewone jury die moet beslissen of Trump daadwerkelijk wordt aangeklaagd. Tegen die tijd heeft Trump zich al kandidaat gesteld voor de presidentsverkiezingen van 2024.

Het Amerikaanse ministerie van Justitie doet onderzoek naar de bestorming van het Capitool op 6 januari. Ruim 800 mensen zijn al in staat van beschuldiging gesteld. Maar dat is allemaal laaghangend fruit. Hoewel de minister van Justitie, Merrick Garland, zegt dat hij niet terugschrikt voor strafzaken die controversieel of gevoelig zijn, is het onwaarschijnlijk dat Trump voor de bestorming van het Capitool zal worden aangeklaagd. Het strafrechtelijk vervolgen van Trump zou bovendien waarschijnlijk averechts werken. De televisieserie Het jaar van Fortuyn (NPO) laat zien dat aanhangers van een populist alleen maar fanatieker worden als hun held wordt tegengewerkt door ‘de elite’.

In een verontrustende podcast waarschuwt Washington Post-journalist Bob Woodward dat we een grote fout maken door ons blind te staren op het strafrecht terwijl ons voortbestaan op het spel staat. Woodward onthulde samen met zijn collega Robert Costa dat de hoogste Amerikaanse generaal, Mark Milley, in de chaos na de verkiezingen van 2020 twee keer contact zocht met zijn Chinese collega om China ervan te verzekeren dat de Verenigde Staten geen oorlog zouden beginnen. Milley was ervan overtuigd dat Trump zijn verstand had verloren.

Milley was in de dagen na de bestorming van het Capitool zo ongerust dat Trump opdracht zou geven tot een nucleaire aanval, dat hij de hoogste militairen bij zich riep in het Pentagon en hen een voor een plechtig liet beloven dat zij geen procedures in gang zouden zetten zonder hem daarbij te betrekken. Dat Woodward alarm slaat over een mogelijke nucleaire aanval als Trump wordt herkozen als president is veelbetekenend. Als jonge marinier beheerde Woodward de nucleaire lanceercodes. Hij weet uit eerste hand dat er geen checks and balances zijn.

In zijn dystopische roman 1984 beschrijft George Orwell een wereld die in de greep is van drie totalitaire superstaten, Oceania, Eurasia en Eastasia, die in wisselende allianties permanent in oorlog zijn met elkaar. Het vergt weinig verbeeldingskracht om daarin de Verenigde Staten onder Donald Trump, Rusland onder Vladimir Poetin en China onder president Xi Jinping te zien. Gelet op het ‘onbegrensde partnerschap’ tussen China en Rusland, zou de krachtmeting zich waarschijnlijk afspelen tussen Rusland en China enerzijds en de VS anderzijds.

Beide zijden beschikken over een nucleair arsenaal. De doctrine van wederzijdse gegarandeerde vernietiging, Mutual Assured Destruction (MAD), impliceert dat de kans op een nucleair conflict kleiner is als beide partijen de mogelijkheid hebben om nucleaire wapens in te zetten. Maar werkt de MAD-doctrine ook als een van de opperbevelhebbers daadwerkelijk gek is?

Heleen Mees is econoom. Zij schrijft om de week een wisselcolumn met Marcia Luyten.

Meer over