OpinieDe internationale gemeenschap

Welke wereld treffen we aan na de lockdown?

Hoe kunnen de vele landen in lockdown weer veilig uit hun isolement komen en wie zal er dan de baas blijken in de wereld? Die twee kwesties spoken door de kolommen van internationale bladen deze week.

Op een tentoonstelling ter ere van de 70e verjaardag van de oprichting van de Volksrepubliek China, maken bezoekers foto's met hun mobiele telefoon.  Beeld REUTERS
Op een tentoonstelling ter ere van de 70e verjaardag van de oprichting van de Volksrepubliek China, maken bezoekers foto's met hun mobiele telefoon.Beeld REUTERS

Het verlangen naar bewegingsvrijheid en economisch herstel groeit met de dag, maar evenzeer de vrees voor de gevaren als het virus ongenadig voor een tweede keer toeslaat zodra de mensen uit hun holen komen. En de vrees dat de schade nog veel groter en blijvender zal blijken zodra de tijdelijke stilstand wordt opgeheven. En wie zal dan het voortouw nemen in de internationale gemeenschap, voor zover die nog in leven is, nu de Verenigde Staten van Trump, de mondiale leidersrol vrijwillig hebben afgeworpen? China, hoor je dan vaak.

De ruzie rondom de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) staat nu symbool voor het vreemde conflict van Trump met China: hij wil dat de VS minder internationale verantwoordelijkheid en financiële lasten dragen, maar wil niet dat China daar dan van profiteert. De WHO laat zich door Xi inpakken, vindt Trump en daaraan wil hij niet meer meebetalen. Hoewel zijn kritiek op de WHO in Europa wel wordt gedeeld, krijgt zijn strafmaatregel weinig bijval. De Chinese staatsmedia, zoals Global Times, gaan vol in de tegenaanval: hij zoekt een zondebok om zijn eigen gruwelijke falen te maskeren, ‘de Amerikaanse aanpak van de pandemie hoort tot de slechtste in de wereld’.

Trump ziet internationale organisaties als tegenstanders, niet als clubs waarvan de VS het belangrijkste lid zijn. Amerika kan als grootste contributiebetaler van de WHO grote invloed uitoefenen, maar doet dit nu niet. Dus lijkt de weg open te liggen voor China, dat wel invloed zoekt bij de VN en in de wereld in het algemeen.

Maar zover is het nog lang niet, schrijft The Economist. Niets wijst erop dat Beijing de rol van de VS wil overnemen, het zoekt veel eerder een nieuwe, moderne hegemonie in de wereld via ‘soft power’: hulp en samenwerking in ruil voor voorkeursbehandelingen, handel en – het heetste hangijzer waarschijnlijk – inlichtingen. Juist daarvoor groeit de huiver in Europa en elders, stelt het Britse weekblad vast. De hulp aan andere landen als Italië bij de bestrijding van de epidemie op basis van de ervaringen in Wuhan, verpakt in propaganda voor ‘de succesvolle Chinese aanpak’, stuit nu op scepsis.

Agressief

Ook Michael Green en Even S. Medeiros in het tijdschrift Foreign Affairs zien China niet winnen. ‘In het begin was China’s propagandaoffensief opvallend agressief, maar nu is het klungelig en lijkt het niet te werken.’ ‘Natuurlijk, sommige leiders omarmen de Chinese methoden om de uitbraak te bedwingen, Cambodja, Iran, Pakistan en Servië.’ Maar daar heb je het dan ook wel mee gehad. De EU vertrouwt China juist steeds minder, ‘met goede redenen’. En de auteurs geloven dat de VS, ondanks de schade aangericht door Trump, de teugels weer in handen kunnen nemen. Ze geven wat beleidsadviezen.

We kunnen ons heil beter bij neutrale landen zoeken, schrijft Kevin Rudd, oud-premier van Australië en nu werkzaam bij een denktank in New York, op de site van The Economist. Een corona-alliantie die de WHO en andere VN-instellingen steunt na de pandemie. Hij denkt aan Duitsland, Frankrijk, de EU, Canada, Japan, mogelijk Groot-Brittannië en Singapore. De M-7, noemt hij hen alvast, de multinationale zeven. Die landen kunnen beginnen met de WHO-bijdrage die Trump weigert wel op tafel te leggen, maar onder voorwaarde van ingrijpende hervormingen. De WHO blijft de enige instelling die arme landen kan bijstaan epidemieën te weerstaan: ‘En daarnaartoe is het virus nu op weg.’

Al met al zal er niet zo gauw een wereldleider opstaan. De Franse president Macron ambieert wel een rol van visionair, van raadgever. We moeten onderzoeken welke structurele veranderingen in ons systeem nodig zijn om pandemieën te beteugelen en de economische recessie die erop volgt te overleven, zei hij in een toespraak tot het volk. Dat is veel te slap, schrijft Serge Halimi in een commentaar van het progressieve tijdschrift Le Monde Diplomatique, ‘de veranderingen moeten nu meteen ingaan!’ .

Schokgolf

Pierre Haski, commentator van het weekblad L’Obs, weet nog niet zo zeker wat er moet gebeuren, maar wel dat ‘de schokgolf van de coronabeproefingen’ nog jaren zal doorwerken, en dat ‘breuken, harde of niet, onvermijdelijk zullen zijn, alleen met welke diepte?’.

Als tegenwicht voor de veelgehoorde roep om drastische veranderingen sprak het weekblad L’Express de filosoof Raphaël Enthoven. Kop: ‘Over een paar weken zal de grote terugkeer naar de wereld van voorheen beginnen’. Al die commentatoren die zeggen ‘het wordt niet meer zoals voor de crisis’, gebruiken een cliché. Enthoven: ‘Welke frase is ouder dan deze? Welke is vaker gehoord? Welke zin is vaker uitgesproken?’ Na iedere crisis in de geschiedenis kwamen profeten met ‘het wordt nooit meer zoals voorheen’, stelt de filosoof. ‘En toch veranderde er nooit iets!’ Wie wil geloven dat deze coronacrisis tot ‘een betere wereld’ zal leiden: ‘Tot op heden is zoiets nog nooit voorgekomen.’ We zullen straks de draad gewoon weer oppakken, voorspelt Enthoven. Maar of dat een geruststellende gedachte is?

Meer over