commentaar

Wegkijken is geen optie na de machtsverschuiving in grote delen van de Sahel

Ouagadougou, de hoofdstad van Burkina Faso, gaan mensen de straat op om hun steun te betuigen aan de nieuwe militaire machthebbers. Beeld AP
Ouagadougou, de hoofdstad van Burkina Faso, gaan mensen de straat op om hun steun te betuigen aan de nieuwe militaire machthebbers.Beeld AP
Arnout Brouwers

De staatsgreep in Burkina Faso heeft niet veel voorpagina’s gehaald deze week – net zo min als de aanleiding ervoor, het bloedige jihadisme in de landen van de Sahel, dat de afgelopen jaren deed.

Buurland Mali, al evenzeer in de greep van een giftige cocktail van jihadisme en banditisme, beleefde de afgelopen anderhalf jaar al twee militaire staatsgrepen. En de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (Ecowas), de regionale organisatie die vrijdag bijeenkwam om de gebeurtenissen in Ouagadougou scherp te veroordelen, telt nu zelf steeds meer landen die door militairen worden gerund, na coups het afgelopen jaar in Guinee en Tsjaad.

Daar houdt het slechte nieuws niet op. De staatsgreep werd in de straten van Ouagadougou begroet door een feestende menigte. Veel Burkinezen zijn teleurgesteld in de gekozen regering, omdat die hen niet kon beschermen tegen het geweld. Ze hopen dat een militair bewind, geleid door overste Paul-Henri Sandaogo Damiba, betere resultaten kan brengen. Hij volgde zijn militaire opleiding in Parijs en schreef een boek over terrorismebestrijding.

Het is echter zeer de vraag of Damiba wel met oplossingen kan komen. Temeer daar het land nu door sancties zal worden geraakt, die de problemen nog zullen verergeren. Eerder lijken de gebeurtenissen te passen in een geweldsspiraal die zwakke staten in de regio steeds verder ontwricht.

Vraagtekens zijn ook te plaatsen bij de internationale inspanningen in de regio. Met de inzet van meer dan vijfduizend militairen is Frankrijk al jaren bezig om de ergste uitwassen te bestrijden. Ook de EU is aanwezig, met politietrainingen in Mali, het land van de twee recente coups. De Verenigde Naties leveren de grootste militaire macht in Mali, gevuld met vooral Afrikaanse troepen en sinds kort geleid door een Nederlandse commandant.

Maar de langdurige Franse inspanning zucht – net als eerder de Amerikaanse in Afghanistan – onder een gebrek aan steun thuis, en wordt afgeslankt. Frankrijk kreeg steun elders in Europa, maar in navolging van de Zweden kondigden deze week ook de Denen hun vertrek uit Mali aan, nadat de militaire leiders hadden gezegd dat ze niet welkom waren.

Wie wel steeds meer welkom zijn, zijn de Russische huurlingen van de Wagnergroep. Ook in Ouagadougou werden deze week Franse vlaggen verbrand en pro-Russische leuzen geroepen. Dit duidt op een andere ontwikkeling in deze regio en elders in Afrika: de opkomst van relatief kleine groepen Russische huurlingen (in naam privélegertjes van een aan president Poetin gelieerde oligarch) die vanwege hun roekeloze en harde optreden blijkbaar niet alléén populair zijn bij Afrikaanse leiders die toch al niet graag op westerse mensenrechtencursus gingen.

De Malinese militaire leiders zijn boos over de sancties die zijn ingesteld omdat ze geen haast maken met een terugkeer naar democratie. Maar het vertrek van de Zweden en Denen is een grote spaak in de wielen van de Fransen, die er alles aan doen de militaire operaties in de Sahel te ‘europeaniseren’.

Ook Nederland overweegt in dat verband een hernieuwde militaire bijdrage, naast de huidige, maar de politieke omstandigheden worden steeds ingewikkelder, terwijl de vraag naar de effectiviteit ervan altijd al moeilijk te beantwoorden was. Of de nieuwe sterke man van Burkina Faso ook voor samenwerking met Rusland kiest, moet nog worden afgewacht. Zeker is dat grote delen van de Sahel en miljoenen mensen zijn overgeleverd aan gewelddadige opportunisten. Hoe moeilijk de zoektocht naar oplossingen ook is, wegkijken is evenmin een oplossing.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over