Opinie

We moeten IS zonder militair geweld verslaan

Zweer grootschalig militair geweld als middel af. Dat is even wennen, maar het lucht geweldig op.

Willem de Haanoud totaal-dienstweigeraar en socioloog en journalist
Twee Nederlandse F-16-gevechtsvliegtuigen hebben dinsdag voor het eerst bommen gegooid op doelen van de terreurgroep Islamitische Staat (IS) in Irak. Beeld anp
Twee Nederlandse F-16-gevechtsvliegtuigen hebben dinsdag voor het eerst bommen gegooid op doelen van de terreurgroep Islamitische Staat (IS) in Irak.Beeld anp

De Nederlandse politiek staat massaal achter het militair ingrijpen in Irak. Wie daar tegen is krijgt als verwijt: 'Nietsdoen is geen optie'. Dat is een valse tegenstelling. Er is een derde weg: span je maximaal in om terreur te keren, met slechts één restrictie: zonder grootschalig militair geweld.

Ik ben van 1957, dus de Tweede Wereldoorlog heb ik niet meegemaakt. Ik heb dus gemakkelijk praten. Die kritiek heb ik vaak gehoord, toen ik in 1979 totaal-dienstweigerde en mijn principiële pacifisme 'beloond' zag met 18 maanden celstraf.

Hoe had Hitlers' derde rijk anders verslagen kunnen worden, was toen een veel gestelde vraag. Nu betreft diezelfde vraag de Islamitische Staat. Eveneens een bende met een waanzinnige ideologie, die anderen op grote schaal vermoordt, verjaagt en kidnapt. Dat is althans het beeld dat ons wordt voorgehouden en opgedrongen. Of het klopt weet ik niet. Dat in een oorlog de waarheid het eerste slachtoffer is, weet ik wel. Dat is dan meteen les één: Weet waarover je het hebt voordat je oordeelt.

Een pacifist verwerpt grootschalig militair geweld als 'oplossing'. Dat is een ethisch principe: je doodt geen andere mensen, ook al noem je die voor het gemak de 'vijand'. Ik geef toe, een uitzonderlijk standpunt, de meesten van ons zien geen bezwaar om ook burgers massaal te doden als dat voor 'de overwinning' nodig zou zijn: zo zijn de massieve bombardementen op Duitse steden in 40-45 en de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki nog altijd nauwelijks omstreden, terwijl ik dat oorlogsmisdaden van de ergste soort noem.

En ook de manier waarop de geallieerde commandanten tijdens de landing op Normandië in juni 1944 willens en wetens duizenden en duizenden jonge frontsoldaten opofferden, grenst wat mij betreft aan misdaad.

Dilemma's van de hoogste orde
Evenmin kan ik begrijpen dat jaarlijks het gewapend verzet in de oorlog wordt geprezen voor aanslagen op de vijand, wetende dat als repercussie onschuldige burgers zouden worden gedood. Dat zijn als het goed is op z'n minst dilemma's van de hoogste orde, maar je hoort er nooit iemand over.

Dat komt omdat we ons nauwelijks alternatieven kunnen voorstellen. Was Hitler-Duitsland te verslaan geweest met het louter uitschakelen van de militaire infrastructuur, het vernietigen van wegen, bruggen en spoorbanen naar de concentratiekampen, geweldloos verzet en non coöperatie? Hoeveel langer zou de oorlog geduurd hebben? We zullen het nooit weten.

En nu hebben we dan IS. Vergeef me dat ik daarover een paar onbeantwoorde vragen heb:
- Wat is IS en wat willen ze eigenlijk precies?
- Hoeveel steun hebben ze onder de bevolking en van andere regiems in de regio?
- Welke regiems spelen daarbij een dubbelrol? Saoedi Arabië? Turkije? Qatar?
- Wie handelt met IS als het om wapens en olie gaat?
- Is IS te bestrijden met luchtaanvallen, of lossen IS-strijders op onder de bevolking en zijn ze aldus - Mao Tse-tung indachtig - relatief onkwetsbaar?
- Wat gebeurt er op lange termijn als er 'ongelovige bommen' op 'gelovige mensen' vallen?

Is er een alternatief? Ik denk van wel.

Stap 1: zweer grootschalig militair geweld als middel af. Dat is even wennen, maar het lucht geweldig op. Wat is er dan vervolgens mogelijk bij calamiteiten? ( Nee, niet direct 'boe' roepen): - versterk de VN als 'wereldpolitie'; - Los het Israëlisch-Palestijnse vraagstuk op; - verdeel de welvaart in de wereld eerlijk; - los het wereldwijde armoedevraagstuk op, en zorg tot slot voor een goed ingevoerde inlichtingendienst als het gaat om aantoonbare psychopaten die dood en verderf (willen) zaaien en schakel die uit.

Dan volgt misschien wel de belangrijkste stap 2: Accepteer dat er niet altijd een oplossing is tegen terreur. Elke dag kan elke willekeurige wereldburger slachtoffer worden van een waanzinnige fanaat. Dat is vreselijk, maar het is een gegeven. Dat geldt evenzeer voor de onthoofdingen waarmee IS de westerse wereld manipuleert.

Onschuldige slachtoffers van schuldige gekken. Maar hoewel tragisch vind ik hun dood niet zinloos. Hun dood houdt mij scherp: deze wereld - waarvoor ook ik voor een klein beetje verantwoordelijk ben - maakt sommige mensen tot barbaren. Was ik christen dan zou ik zeggen: zij sterven voor onze zonden. Hun dood zou een appèl moeten zijn om ons elke dag in te spannen voor een betere wereld. Maar wie zich laat provoceren om met grootschalig geweld te reageren verlaagt zich eveneens tot barbarij en verliest z'n recht van spreken.

Laf? Niet nadenken maar meteen slaan omdat je denkt dat je de sterkste bent, dat is pas laf.

Willem de Haan, oud totaal-dienstweigeraar, socioloog en journalist

Meer over