Column

Wat een puinhoop in NietZoGroot-Brittannië

In de aanloop naar het Brexit-referendum is er meer dan eens op gewezen dat een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie niet alleen een waagstuk voor de Britten zelf zou zijn, maar ook een aderlating voor Europa. Groot-Brittannië is immers een economisch, militair en diplomatiek zwaargewicht. Een speler van formaat op het internationale toneel. Ook ik heb dat hier betoogd.

Deze demonstrant was niet blij met de Brexit. Beeld afp
Deze demonstrant was niet blij met de Brexit.Beeld afp

Maar een week na de nipte zege van het Brexitkamp moet je bepaald je best doen om Groot-Brittannië nog steeds te beschouwen als een serieuze mogendheid. Godallemachtig, wat hebben de Britten er een puinhoop van gemaakt.

Al binnen enkele uren na de uitslag kwamen vooraanstaande Brexiteers vertellen dat sommige van hun beweringen tijdens de campagne - zoals over de tientallen miljoenen die beschikbaar zouden komen voor de nationale gezondheidszorg - toch iets genuanceerder lagen. En dat er beslist geen haast moest worden gemaakt met beeindiging van het EU-lidmaatschap.

Wilde de regering dat dan wel? Die leek vooral onvoorbereid te zijn op het exit-scenario. 'We hebben nu een situatie waar de Brexiteers geen plan A hebben en de regering geen plan B heeft', noteerde Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn. Van lieverlee bedachten vier miljoen kiezers, onder wie de nodige spijtoptanten, hun eigen plan B en tekenden een petitie voor een nieuw referendum - een aandoenlijke maar kansloze exercitie.

Onderwijl maakte het Britse pond een duikvlucht en gingen op de financiële markten miljarden dollars in rook op. In de Britse politiek brak de pleuris uit. Die bij de Conservatieve partij was enigszins voorzien - premier David Cameron kon natuurlijk niet aanblijven bij een zege van het Leave-kamp.

Maar ook Labourleider Jeremy Corbyn kwam onder vuur te liggen vanwege zijn onzichtbaarheid in de campagne. De overgrote meerderheid van zijn fractie zegde het vertrouwen in hem op.

In Schotland dreigde premier Nicola Sturgeon zowel met een parlementaire blokkade van de beoogde Brexit als met een nieuwe gooi naar afscheiding. De Noord-Ieren braken zich het hoofd over de gevolgen voor het Ierse vredesproces.

En als klap op de vuurpijl meldde opper-Brexiteer Boris Johnson zich ineens af als aspirant-Tory-leider annex premier.

David Cameron. Beeld afp
David Cameron.Beeld afp

Bij dit alles moest ik denken aan het interview dat ik vijf jaar geleden had met Kishore Mahbubani. Even het geheugen opfrissen: Mahbubani maakte rond de eeuwwisseling naam als de intellectuele heraut van de opkomst van Azië - en de neergang van het Westen. Hij is decaan van de Nationale Universiteit van Singapore, waar hij gasten ontvangt in een kamer waarbij het werkvertrek van Mark Rutte armoedig afsteekt. Aan het eind van het gesprek vroeg ik hem tien jaar vooruit te denken en de namen te noemen van de vijf mogendheden die dan het machtigst zouden zijn. Hij aarzelde geen moment over de topdrie: China, Verenigde Staten, India. Over nummer vier en vijf moest hij even piekeren: waarschijnlijk Brazilië en Japan. Of anders in omgekeerde volgorde. En Europa dan? Hij glimlachte meewarig. Individuele landen zeker niet, maar in Europa als geheel had hij ook weinig fiducie.

Ik memoreer dit niet omdat ik aan Mahbubani een superieur gelijk toedicht. Zijn grote bewondering voor het Chinese model, die hem ertoe brengt de repressieve kanten ervan met de mantel der liefde te bedekken, maakt hem bepaald niet tot een onverdachte stem. Maar zijn geringschattende oordeel over Europa staat wel voor een sentiment dat in zijn deel van de wereld door velen wordt gedeeld, ook al wordt het niet vaak zo openlijk geëtaleerd.

Een sentiment dat ongetwijfeld verder wordt aangewakkerd door de consternatie die nu in Groot-Brittannië en op het Europese vasteland is uitgebroken. Het is een aspect van de breuk met de Britten dat we niet kunnen veronachtzamen: de kloof die elders wordt ontwaard tussen de grote pretenties die Europa afficheert en de fixatie op de problematische eigen navel. Londen kan uit de EU stappen, maar deze Europese kwaal laat zich moeilijker afschudden.

'Taking back control', luidde het wervende devies van het Leave-kamp in de campagne voor het referendum. Groot-Brittannië zou op eigen kracht weer groot worden. Helaas ziet het er veeleer naar uit dat we te maken krijgen met een NietZoGroot-Brittannië, dat alle zeilen zal moeten bijzetten om niet een Klein-Brittannië te worden.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over