COLUMNMartin Sommer

Wat doet Nederland om islamitische ‘misleiders’ de voet dwars te zetten?

null Beeld

Na de aanslag van maandag door een radicale moslim in Wenen – vier doden – sprak de Oostenrijkse premier Kurz voor CNN over jongeren die tegen onze samenleving worden opgezet; hij zei dat de opdracht niet alleen is terroristen aan te pakken, maar ook ‘misleiders’. Juiste woorden. Intussen is ook de Nederlandse politiek ontsteld omdat een Rotterdamse leraar die een cartoon had opgehangen moest onderduiken na bedreigingen. Tijd voor een kleine inventaris van wat in dit land gebeurt om ‘de misleiders’ de voet dwars te zetten.

Pak ook de 'misleiders' aan, zei de Oostenrijkse president Kurz na de aanslag in Wenen. Beeld AFP
Pak ook de 'misleiders' aan, zei de Oostenrijkse president Kurz na de aanslag in Wenen.Beeld AFP

Na de Weense aanslag riep Gert-Jan Segers van de ChristenUnie op om een eind te maken aan geldstromen uit het Midden-Oosten, zoals Macron ook al had gedaan. Segers was sceptisch over het effect. ‘Het kabinet komt hier niet verder mee’, aldus zijn persbericht, en dat is ‘heel problematisch’. Hij demonstreerde de verdeeldheid van de regering, ik neem aan bewust, aangezien zijn eigen ChristenUnie regeringspartij is. Segers zat ook in de parlementaire commissie die dit voorjaar de radicale beïnvloeding uit ‘onvrije landen’ onderzocht. Die commissie werd geen succes, maar kan wel dienen als peilstok voor de bereidheid om misleiders een halt toe te roepen.

(On)zichtbare invloed, heet het rapport dat de onderzoekscommissie afleverde. Het is nog niet in de Tweede Kamer behandeld, en de leden moeten hun mond houden over hetgeen zich binnenskamers heeft afgespeeld. Van meet af aan was de indruk niet die van een doortastende club. De PvdA deed niet mee. Het PVV-lid stapte eruit omdat hij de aanpak te slap vond. Kuzu van Denk bleef wel binnenboord, wat ook iets zegt over de stootkracht. Ondervoorzitter Ronald van Raak (SP) wil over de zieleroerselen van de commissie niets kwijt, maar zegt wel dat het niet de bedoeling was om met concrete aanbevelingen te komen. Merkwaardig, want in de opdracht staat toch echt: ‘geef inzicht in effectieve maatregelen om deze invloed te beperken’. De commissie was te verdeeld en kwam tot de slappe conclusie dat ‘de politiek’ het maar moet uitzoeken.

Dick Schoof,  toen nog baas van de AIVD, vertelde de commissie over wat hij ‘façadepolitiek’ noemde, waarbij salafisten moetsen dienen als 'buffer' tegen gewelddadige jihadisten. Beeld ANP
Dick Schoof, toen nog baas van de AIVD, vertelde de commissie over wat hij ‘façadepolitiek’ noemde, waarbij salafisten moetsen dienen als 'buffer' tegen gewelddadige jihadisten.Beeld ANP

Desondanks waren de verhoren nuttig, maar vooral omdat ze aantoonden hoe naïef Nederland nog altijd met de radicale islam omspringt. Zo vertelde Dick Schoof, toen nog baas van de AIVD, de commissie over wat hij ‘façadepolitiek’ noemde. Zijn eigen dienst dacht geruime tijd dat ze zaken kon doen met salafisten, die als ‘buffer’ zouden dienen tegen gewelddadige jihadisten. Tot het inzicht doorbrak dat salafisten zélf de ‘aanjagers’ zijn van antidemocratisch, soms gewelddadig gedachtengoed. Zo werd de imam Elforkani van de Blauwe Moskee, die nu Mohammedprenten wil verbieden, jarenlang van de ene commissie naar de andere gesleept als dé gematigde moslim. Intussen ontpopt hij zich meer en meer als Moslimbroeder, een radicale tak die zich specialiseert in dubbele boodschappen: bestrijder van radicalisme naar buiten, in werkelijkheid orthodox en afkerig van de liberale democratie.

Als om de woorden van Schoof te ­illustreren, verscheen de omstreden imam Salam van de AlFitra moskee voor de commissie. Hij combineerde een onbuigzame houding met een uitstekende kennis van zijn rechten. Waarom mogen kinderen bij u geen kerstmis vieren, vroeg de commissie nogal onnozel. Staat het in de wet dat we kerstmis moeten vieren, riposteerde Salam. Waarom geeft u geen handen aan vrouwen? Dat kon Salam precies uitleggen, Grondwet artikel 11 garandeert de integriteit van het lichaam. Het verhoor eindigde in een klinkende overwinning van Salam, die zijn achterban had laten zien hoe je de rechtsstaat kunt gebruiken om de rechtsstaat te bestrijden.

Toch was dat niet het meest onthullende verhoor. Dat was het gesprek met Mark Roscam Abbing, van het ­ministerie van Sociale Zaken, die met zijn ‘taskforce’ gemeenten adviseert over ‘ongewenste beïnvloeding’. Het zag er allemaal heel ontspannen en geruststellend uit. Een open gesprek met de moskee is ‘vaak voldoende’. Roscam Abbing wist weinig van wat zich achter de moskeedeuren afspeelde. Dat kon ook niet vanwege de privacy. Als er sprake was van onwenselijk gedrag – ideeën zijn immers vrij – dan ging de escalatieladder van een ‘goed gesprek’, naar ‘normeren’ en dan ‘verstoren’. Dat laatste bestond bijvoorbeeld uit parkeerboetes uitdelen bij de moskee.

Dat schiet dus niet op. Het enige ­geval waar de overheid geprobeerd heeft haar tanden te laten zien, was de voorgenomen subsidiestop van het islamitische Haga Lyceum. Het ­begon met een ambtsbericht van de AIVD dat weinig twijfel liet. Rondom het college cirkelden zeer radicale figuren die je niet in de buurt van een fatsoenlijke school wilt hebben. Maar de dappere pogingen van de gemeente Amsterdam en van minister Slob (Onderwijs) strandden op de vrijheid van onderwijs. Tot vandaag geniet de school warme belangstelling uit salafistische kring.

De dappere pogingen van de gemeente Amsterdam en van minister Slob (Onderwijs) om de subsidie stop te zetten van het Haga Lyceum strandden op de vrijheid van onderwijs. Beeld ANP
De dappere pogingen van de gemeente Amsterdam en van minister Slob (Onderwijs) om de subsidie stop te zetten van het Haga Lyceum strandden op de vrijheid van onderwijs.Beeld ANP

Volgende week praat de Kamer onder meer over de lange arm van Turkije met minister Koolmees van Sociale Zaken. Het ministerie van ambtenaar Roscam Abbing staat niet bekend om zijn urgente aanpak. Theedrinken is er nog altijd het devies. In Het Parool stond een vlammend stuk tegen islamofobie, en vóór samenwerking met moslimorganisaties. Dat was één dag na de aanslag in Wenen – over goede smaak gesproken. Was getekend: Walter Palm, jarenlang Mr. Integratie bij Sociale Zaken. ‘Van het ministerie heb ik vier jaar lang geen enkel initiatief gezien tegen de radicale islam’, zegt Chris Stoffer (SGP), ook lid van de parlementaire commissie. Het rapport wordt half december in de Kamer besproken. Hij verwacht er niets van. Ik ook niet.

Meer over