Opinie

'Wat de BBC voor zestig miljoen mensen doet, moet ons hier toch ook lukken?'

Hier en daar bezuinigingen op de Publieke Omroep is niet genoeg, vindt Stefan Popa. Weg met het voetbal en laat de zenders fungeren als springplank. 'Verkoop de met belastinggeld gemaakte programma's door zodra deze volgroeid zijn.'

OPINIE - Stefan Popa
null Beeld ANP
Beeld ANP

De potpourri van Nederlandse televisiekanalen gaat uiteenvallen. En hoe sneller, hoe beter. Als we geen zin hebben in Sterren Springen door Brandende Hoepels, of de zoveelste variant daarop, schakelen we dankzij het internet naar een programma dat we wél leuk vinden. Het aanbod is onmetelijk. De televisie gaat veranderen; is al veranderd. Maar waar staan de publieke omroepen? Is er nog wel plaats voor staatstelevisie?

De publieke omroepen zijn een langgerekte echo uit het verzuilde Nederland van de twintigste eeuw. Katholieken, protestanten, socialisten en liberalen keken destijds allemaal strikt naar hun eigen programma's, gemaakt door hun eigen omroepen. Enfin, het verhaal is bekend. Anno nu is de ontzuiling van Nederland nagenoeg voltooid. Op enkele godvruchtige dorpjes die dapper standhouden na. En o ja, die verdomde omroepen dus.

Te laat
Vanaf dit jaar wordt er behoorlijk gesneden in het mediabudget. Het is crisis en iedereen moet bezuinigen. De NPO (Nederlandse Publieke Omroep) vindt dat uiteraard niet plezierig, maar bezuinigt een miljoentje hier en een miljoentje daar en gooit een paar omroepverenigingen op een hoop en denkt zo weer een paar jaar verder te kunnen. Totdat er een moment komt, ergens aan het eind van dit decennium, dat er nog meer bezuinigd moet worden en er niets overblijft van de publieke omroepen, omdat er te laat is nagedacht over wat echt belangrijk is.

De staatstelevisie is volgens de website van de NPO 'van en voor iedereen' en meent de Nederlandse samenleving te moeten binden 'met programma's die informeren, inspireren en amuseren'. Maar is dat wel zo? Hebben wij, het Nederlandse volk, behoefte aan de publieke omroepen die dienen als media-Maïzena of is het zaak dat de staatstelevisie een podium biedt aan programma's die de moeite waard zijn, maar geen kans maken bij de commerciële zenders?

Amusementsoverschot
De Nederlandse televisie kent op dit moment een amusementsoverschot en daar helpt de publieke omroep iets te olijk aan mee. Wie is de Mol? is een fenomenaal staaltje televisie. Meer dan twee miljoen Nederlanders kijken ernaar. Een goed spelprogramma, maar niet noodzakelijkerwijs een dat thuishoort op Nederland 1. Reken maar dat de commerciële omroepen Wie is de Mol? graag opnemen in hun programma-aanbod.

Dat geldt voor meer programma's die ook levensvatbaar zijn op andere kanalen. John de Mol kan bij SBS6 best een SBS TV Show gebruiken. Ook het populaire Boer zoekt Vrouw en de praatprogramma's De Wereld Draait Door en Pauw & Witteman hoeven niet te vrezen voor hun voortbestaan. De publieke omroep zou kunnen fungeren als springplank. Met belastinggeld worden programma's gemaakt die de moeite waard zijn en zodra deze zijn volgroeid, worden ze verkocht aan de commerciële zenders. Met het opgebrachte geld worden weer nieuwe programma's gemaakt die alleen de publieke omroep kan huisvesten.

BBC
Daar is de publieke omroep immers voor: het uitzenden van inspirerende televisieprogramma's over cultuur en het informeren van het publiek. En dan maakt het niet uit wie het programma gemaakt heeft: de VARA, de EO of een enig overgebleven 'BBC'-omroep naar Engels voorbeeld. De voorgenomen fusies tussen omroepverenigingen (waardoor er acht overblijven, plus de STER voor reclame-inkomsten) leveren weliswaar wat geld op, maar het zou beter zijn om direct één omroep op te richten. BBC bedient in het Verenigd Koninkrijk meer dan zestig miljoen mensen; het moet een Nederlandse equivalent toch lukken om de bijna zeventien miljoen ontzuilde Nederlanders te informeren en inspireren?

Deze overgebleven omroep krijgt twee zenders tot zijn beschikking: Nederland 1 (informatief) en Nederland 2 (cultureel). Meer hebben we niet nodig. Daarenboven hebben we in de toekomst geen zenders meer. We roepen via het internet een programma naar wens op en kijken de uitzending op onze mobiel, tablet of televisie. De Volkskrant kopt niet voor niets dat 'Uitzending Gemist steeds populairder' wordt.

Internet
Misschien kunnen we zelfs preventief bezuinigen door alleen Nederland 1 te behouden en andere programma's via het internet aan te bieden.
Dat zal voor velen te ver gaan. Er is in ieder geval genoeg ruimte op de twee resterende zenders, want ook de sportdivisie moet verdwijnen.

Sport, met name voetbal, hoort niet thuis op de publieke zenders. Voetbalrechten kosten ontzettend veel geld - belastinggeld, om het populistisch te accentueren - en de Champions League-wedstrijd tussen Real Madrid en Ajax was niet anders verlopen als RTL 7 deze had uitgezonden in plaats van de NOS.

Zo houdt Nederland een uitgekristalliseerde publieke omroep over waar het draait om kwaliteit, aangeboden door een omroep met een duidelijke signatuur: die van een zuilloos Nederland. Bezuinigingen zijn vervelend, maar kunnen aansporen om geijkte ideeën te herzien. Dat is niet gedaan. De televisie is niet langer meer het centrale punt van ons dagelijks leven. Het internet heeft die plaats overgenomen. Dat wordt te weinig gerealiseerd door de NPO en de Nederlandse staat. Het is tijd om tot inkeer te komen. Beschouw dit als een publieke oproep.

Stefan Popa is schrijver en journalist. Twitter @SCPopa

Meer over