VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Renesse

Wat boer Bertie leerde van een rondtocht door Europa

null Beeld

Bertie Steur is de laatste erfgenaam van een boerengeslacht dat reikt naar de zestiende eeuw, en ze weet dat het met haar eindigt. Er is geen opvolging, en het bedrijf is te klein om rendabel te blijven. Zestig hectare prachtig vlakke, schone Zeeuwse kleigrond was voor haar vader nog een riant formaat, maar groot wordt klein, weten de boeren.

Met een camper reed ze negenduizend kilometer langs boerenerven in Denemarken, Zwitserland en Duitsland voor het tv-programma ‘Onze boerderij in Europa’, morgenavond aflevering 5, en als de opnamen gedaan waren vroeg ze de boeren uit. Wat ze daar zag was ‘vooral heel veel ruimte’, en het was kijken in een spiegel ook, ‘zodra je uit Nederland weg bent merk je pas hoe vol het hier is’.

Dus elke discussie over boeren moet niet alleen over boeren gaan, zegt ze, maar over het gevecht om de ruimte, ‘wat wíllen we nu eigenlijk met dit land? Moet het een grote stad worden met parken? Of leveren we een bijdrage aan het voedselvraagstuk? Dat mis ik: een visie die verder gaat dan ‘we bouwen een miljoen huizen’.’

Bertie Steur, op haar land Beeld Toine Heijmans
Bertie Steur, op haar landBeeld Toine Heijmans

Bertie is bekend sinds ze deelnam aan ‘Boer zoekt vrouw’, en bewoont met Rosita en hun samengestelde gezin de boerderij van haar voorouders, een woonhuis nu, midden in het dorp. Haar land ligt een kilometer verder, te nat nog om te bewerken, ‘ik ben eruit geregend’, dus is er tijd om te praten. Ze teelt suikerbiet, graszaad, gerst, wintertarwe en vlas; de houten eeuwenoude schuur naast het luzerneveld was van haar opa en doet nog steeds dienst.

Als enig kind runde ze het bedrijf met haar vader, die twaalf jaar geleden overleed, ‘hij begon met paard en wagen, en alles veranderde snel’. Ze erfde zijn liefde voor het werk, ‘dat heen en weer met de trekker, heen en weer, geeft een leeg hoofd’, maar weet ook dat het eindig is.

Wintertarwe

Een kilo wintertarwe leverde in 1976 omgerekend evenveel op als nu, zegt ze: 18 eurocent, ‘de prijs is 45 jaar gelijk gebleven, dus moet ik meer van een hectare halen, want alle andere kosten zijn gestegen’. Zo is het gegaan, het verkavelen, opschalen, intensiveren, ‘en nu zegt iedereen: we willen het niet meer. Iedereen wil terug in de tijd, kleinschalig, biologisch, maar wat mensen vergeten is dat ze toen de helft van hun inkomen uitgaven aan eten. En niet aan vakanties.’

Hollandse grond is zo duur geworden dat het alleen megabedrijven wat oplevert, ‘je ziet al reclames van investeringsmaatschappijen in de vakbladen: zij kopen grond, dan mag de boer het huren’. Berties bezit is kostbaar, ‘op papier, maarja, zonder grond is er geen bedrijf.’ Zo verdween de horizon. ‘Na de oorlog kregen boeren subsidie om te emigreren, daar hoor je geen mens meer over. Boeren hebben ook geen tijd zich daarop te oriënteren, met de bank als molensteen om de nek en het bedrijf als onderpand.’ Al gaat het, zag ze onderweg, over de grens evengoed om grootte en grond: ‘in Denemarken is een bedrijf gemiddeld drie keer het mijne, en maar ietsje rendabeler’.

Wat ze leerde in die landen: daar is meer draagvlak omdat veel mensen nog van boeren weten. Hier is dat losgekoppeld. Ging er een filmpje van haar rond, op de trekker, meeuwen erachteraan, ontstond meteen de discussie waarom ze daar aan het ploegen was. ‘Ik was niet aan het ploegen, ik was alleen bezig het land klaar te leggen voor het zaaibed. Maar iemand heeft dan een documentaire gezien over hoe slecht ploegen is, en koppelt dat meteen aan mij.’

Politicus

De boeren, zegt Bertie, boeren ‘in een dynamiek waar niets meer zeker is’, dat is de situatie, ‘dan weer zus, dan weer zo, eerst meer, meer, meer, nu minder, minder. Dat maakt ze boos.’ Naast boer en BN’er is ze ook politicus: Statenlid namens de Partij voor Zeeland, met voorkeurstemmen gekozen. ‘Het is heel interessant allemaal, maar in de politiek gaat alles langzaam.’

Zo staan we aan haar land. De bieten zitten erin, het vlas ontkiemt, en wist ik dat vlas alleen maar ’s ochtends bloeit? ’s Middags doet het de ogen dicht. ‘Vlas is mooi, dat is echt van hier, het enige is dat alles naar China gaat want linnen vinden mensen te duur.’

Nog twintig jaar en dan is het klaar, ‘dan is het alles verkopen en dat was het’. Vind je dat erg, Bertie? ‘Nee, het geeft rust. Ik hoef me niet meer af te vragen of ze het na mij nog wel redden.’

Meer over