ColumnLisa Bouyeure

Wanneer wordt shamen precies shámen?

null Beeld

‘Waarom zie ik ze niet een keer in real life?’ vraagt Youness, een midden-dertiger die zijn Instagramaccount met 86.000 volgers vooral gebruikt om jonge moslima’s te beschamen. ‘Denk echt dat ik ze met de hand zou opvoeden.’ Zijn slachtoffer deze week is een meisje met fuchsiaroze lippen en een zwarte hijab. Ze maakte een filmpje van zichzelf terwijl ze over straat liep en het nummer Eng van rapper Lijpe playbackte, waarschijnlijk voor TikTok. Maar nu is het dus bij Youness terechtgekomen, een man die twee keer zo oud is als zij en haar ‘met de hand’ zegt te willen opvoeden.

In de reacties maken zijn volgers haar afkomst bekend, de Utrechtse wijk waar ze woont en wordt er een schoolgenoot opgetrommeld. De ene helft spreekt schande van haar gedrag (‘lipstick is haram in het openbaar’) maar de pijlen worden ook gericht op Youness’ deelactie (‘Grow up man, haal dit eraf. Je kan iemands leven hiermee kapotmaken.’) Misschien dat de in februari gestarte actie #StopShaming, waarmee onder anderen Tofik Dibi de klok luidde over dit gebruik, zijn vruchten begint af te werpen.

Begin april werd ook een motie van het Amsterdamse raadslid Tirza de Fockert (GroenLinks) aangenomen, waarin ze pleitte om shaming op te nemen in de aanpak van online seksueel geweld. Voorheen richtte die aanpak zich vooral op zaken als grooming, ongewenste seksuele berichten en het verspreiden van andermans naaktbeelden. Het buiten de context delen van onschuldige TikTok-filmpjes om het slachtoffer te seksualiseren en te veroordelen is nog niet strafbaar.

In een gesprek met de Amsterdamse stadszender AT5 zei burgemeester Femke Halsema afgelopen zondag dat er wordt nagedacht over verschillende manieren om exposing en shaming aan te pakken. Kun je iemand bijvoorbeeld tijdelijk verbieden om berichten te plaatsen? Wat zijn de juridische mogelijkheden daarvoor? ‘We zijn aan het kijken of we bijvoorbeeld online straatverboden in het leven kunnen roepen’, zei Halsema. Ze was in het bijzonder geraakt door de dood van de 13-jarige Desteny, die in januari van een flat in Amsterdam-Zuidoost sprong nadat er expliciete videobeelden van haar waren verspreid.

Het lijkt me een belangrijk probeersel van de gemeente Amsterdam, waar de rest van Nederland hopelijk iets van kan leren. Want van een berichtenapp als Telegram, waar de heftigste dingen zich afspelen, hoeven we weinig te verwachten. Privacy en vrijheid staan er zo hoog in het vaandel dat veiligheid het nakijken heeft. Berucht zijn inmiddels de expose-groepen met tienduizenden volgers waarin andermans naaktbeelden en privégegevens worden gedeeld, vooral van meisjes en lhbti-tieners die niet zelden uit een cultuur komen waarin seksualiteit taboe is.

Van platformen als Instagram, Snapchat en TikTok mag je meer verwachten, ze hebben immers al strenge regels over naakt, seks en pesten. Zo is het op TikTok niet alleen verboden om zonder toestemming intieme beelden te delen, maar ook om erom te vragen of het gebruik te promoten. Je mag niemands geaardheid bekendmaken of iets over iemands seksleven openbaren.

De vraag is onder welke gebruikersregel het in de toekomst gaat vallen: het veroordelen en seksualiseren van andermans geplaatste foto’s en filmpjes, het doelbewust mobiliseren van een roedel bloeddorstige volgers. Want wanneer wordt shamen precies shámen? Geen makkelijke vraag in de huidige schandpaalcultuur. Wat mij betreft kan de reactie van ene Mootje op de post van Youness alvast integraal aan de richtlijnen worden toegevoegd: ‘Wollah bro, heb je echt nooit gedacht van fuck it, laat hun doen wat ze willen?’

Meer over