Waarom vrijwilligers de boerenstallen boenen

Toine Heijmans
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Een omelet van dertig ton staat op het erf van Marja en Wim te garen in de herfstzon. Een zeecontainer eierstruif, klaar voor destructie. Kun je beginnen over voedselschaarste in de wereld, zegt Wim, maar laat maar. Beter beginnen we over de dertig vrijwilligers, 'ze bleven maar komen, overal vandaan!' die Marja en Wim helpen met het ruimen van de eieren.

Hun 18,5 duizend hennen zijn nog steeds besmet. De fipronil is alweer verdwenen uit de media-industrie, die zelf plofkippen produceert, maar het gif zit nog in de beesten, de eieren, de stallen en de boeren. Die denken nergens anders aan. Dat ze 'naïef' zijn, volgens de Voedsel- en Warenautoriteit, die eerst een tip over fipronil liet lopen, vervolgens iedereen (mij ook) de stuipen op het lijf joeg met reeksen nummertjes van gifeieren, dat weer nuanceerde ('niet gevaarlijk voor de volksgezondheid') - het zit ze ongelooflijk dwars. Maar vooral zijn ze uitgeput.

Marja en Wim moeten naar een fipronilgehalte van 0,005 milligram per kilo ei maximaal, en het werk om daar te komen houdt niet op. Niemand weet hoe fipronil verdwijnt. Elke week stallen boenen in de hoop dat het beter wordt. Elke week de eieren naar de stort, alsof het chemisch afval is. Elke week de monsters leveren en hopen op 'goede waarden'.

'Financieel ben je leeg, mentaal ben je leeg', zegt Marja. Iedereen die vindt dat boeren zeuren omdat ze toch allemaal miljonairs zijn moet eens met Wim en Marja praten. Ze hebben de eerste claim al liggen, van een eierhandelaar. De 'productaansprakelijkheidsverzekering' vergoedt niets 'omdat niemand aan onze eieren is doodgegaan'. Ze zijn bij 0,019. Marja zegt: 'Het wordt nu nijpend.'

Maar laten we het over de vrijwilligers hebben. De eerste kwam zelfgebakken taarten brengen voor het moreel. Daarna ging het snel. Een paar zitten nog met een biertje rond een kunststof tuintafel in de schuur, alsof het feest is. Jan heeft een caravan op de camping hierachter: 'als het nodig is dan help ik wel.' Gonny heeft een melkveebedrijf aan de andere kant van de weg, 'ik begrijp de eenzaamheid.'

Vrijwilligers boenen de stallen van Jan Beeld
Vrijwilligers boenen de stallen van JanBeeld

Marja en Wim de Vries zijn bioboeren; rond hun boerderij kakelen 'de dames' oneindig in een weiland. Dat uitgerekend zij gif lieten spuiten in de stallen - de schaamte staat op Marja's gezicht. De website is maar even offline gehaald, en het bord met 'bio' aan de weg staat tijdelijk in de schuur. 'Ik voel me net een op drift geslagen schip.'

Waren ze naïef? Dat die jongens van ChickFriend ineens met een wondermiddel op de proppen kwamen, Dega 16, etherische oliën, menthol en eucalyptus tegen de bloedluis - wás dat niet te mooi om waar te zijn? 'Zelfs de universiteit in Wageningen is er ingetuind', zegt Marja, 'en die hebben gestudeerd.' Daar zijn de stallen voor proefdieren drie keer ontsmet door de jongens van ChickFriend, na onderzoek door 'medici', zei een woordvoerder in De Gelderlander. 'Daaruit kwam dat er in principe niets op tegen was om het middel te gebruiken.'

30 ton eierstruif in een container Beeld
30 ton eierstruif in een containerBeeld

De universiteit gebruikt z'n gifkippen nu voor onderzoek. Wim en Marja weigeren hun hennen te vergassen en produceren dus maar door, hopend op een 'lage waarde'. Ze gooiden achthonderdduizend eieren weg. Het kostte ze drie ton tot nu. 'Ons pensioen', zegt Marja. 'We kunnen straks opnieuw beginnen.'

We lopen de wei in, 'de dames' achter ons aan. Ik vraag waarom ze de kippen niet vergassen, zoals anderen doen. Marja zegt: 'God heeft een verbond met de mens en de dieren.' Wim: 'Geloven is mooi als alles goed gaat.' Marja: 'Nu voel je hoe moeilijk dat is.'

Amechtig proberen de boeren hun reputatie op te vijzelen. Het is Wereld Eidag vandaag, en kippenboerinnen die zichzelf 'mmmEggies' noemen delen gratis eieren uit namens de stichting Blij met een Ei. Ook is er de actie 'Boenen bij de boeren', geleid door de gemeenten hier in de kippenbelt. Op zoek naar vrijwilligers die eieren ruimen en stallen uitmesten - zo hoog is de nood.

Marja en Wim, bioboeren Beeld
Marja en Wim, bioboerenBeeld

Boeren praten niet graag, maar Marja helpt me op weg naar de jonge (35) Jan de Koning in Lunteren, die bezweet mest staat te scheppen in zijn van stof vergeven stallen, en een miljoen eieren heeft 'afgevoerd'. Nog steeds niet schoon. Elke dag stof en zweet, maar vandaag geholpen door vrijwilligers onder wie de jongens van de mbo-opleiding 'medewerker pluimveehouderij'. Praktijkdocent Elton van Ginkel schept mee. 'Hier zien de jongens wat wanhoop is. En maar werken. En maar werken.'

Boer Jan staat even stil, leunt op zijn schep en veegt zijn voorhoofd droog. 'Ik blijf redelijk nuchter', zegt hij. 'Je kunt maar beter aan het werk wezen. Dan hoef je niet na te denken.'

Vanavond komt familie helpen. Het is nog lang niet klaar.

Meer over