VerslaggeverscolumnHaro Kraak

Waarom een oud-AIVD-informant zich zorgen maakt over isolatie

Richard Prein had net zijn ochtendritueel en de eerste uurtjes thuiswerken achter de rug toen hij YouTube opende. Woensdag, rond het middaguur, even wat afleiding. Een aangeraden video stond bovenaan en heette Martin Bosma (PVV) versus Kajsa Ollongren (D66); De eindafrekening’.

Klik. Prein kijkt graag naar de tirades van Bosma in de Tweede Kamer en ook deze, van ruim 18 minuten, stelde niet teleur. Ollongren kreeg de schuld van de ‘doctorandussendictatuur’, van alles wat Femke Halsema heeft misdaan, van de ‘uitgeholde democratie’, de ‘diversiteitscultus’ en het ‘apartheidsdenken’.

Toen, zo rond minuut 16, hoorde Richard Prein opeens zijn naam.

‘Een kenmerk van een dictatuur’, zei Bosma, ‘is ook dat de geheime dienst gebruikt wordt voor politieke doeleinden. Deze zomer is er het nieuws dat een vooraanstaande NVU’er in werkelijkheid een AIVD’er was, een zekere Richard Prein. Ik dacht: hé, ik ken die naam.’

Martin Bosma spreekt in de Tweede Kamer.Beeld Tweede Kamer

Ja, daar verbaasde hij zich wel even over, zegt Prein (50) die middag aan de telefoon met zijn rustige dictie, een hint van een niet te plaatsen accent. Hij dacht ook: dit zou nog weleens gevolgen kunnen hebben.

Het klopte wat Bosma zei, deels dan: Prein had de PVV’er gemaild om te vragen of hij bij een bijeenkomst mocht zijn. Maar dat deed hij niet in opdracht van de AIVD, maar op eigen initiatief. Hij wilde kijken of er banden waren tussen de PVV en mensen die hij kende uit het extremistische circuit, NVU, Pegida, RVF, Erkenbrand, de gele hesjes. Zoals hij dat eerder bij FvD had geconstateerd. 

Dat was informatie waar de AIVD doorgaans wel in geïnteresseerd was, althans dat idee kreeg Prein van zijn contactpersonen, die als Marcel en René in zijn telefoon stonden. Als hij bij een demonstratie was die uit de hand dreigde te lopen, appte hij hen en gaf de namen door van de betrokkenen. Soms kreeg hij wat geld voor zijn werk, in totaal zo’n 3.000 euro in een paar jaar.

Prein is een man van overal en nergens en spreekt vier talen. Moeder was Duits, vader Frans, zelf groeide hij op in Nederland. Toen zijn huwelijk strandde, ging hij in Brabant wonen en sloot zich eind 2016 aan bij de Nederlandse Volks-Unie, die zoveel mogelijk ‘vreemdelingen’ wil terugsturen. Een half jaar later werd hij tijdens een wandeling benaderd door Marcel en René. 

Richard Prein thuis aan het werk.Beeld Haro Kraak

Hij was er goed in, zegt hij. Het liegen, het dubbelleven, het binnendringen en vertrouwen inwinnen. De spanning en druk deden hem goed, gaven energie, hij mist het nu. Toen hij in 2018 ‘Activist van het jaar’ werd bij de NVU en als trofee een Duitse Rijksadelaar kreeg, moesten Marcel en René lachen: ‘Je bent ook informant van het jaar.’

Je zou denken dat een oud-AIVD-bron die zich in extremistische kringen begaf nu een angstig bestaan in de schaduw leeft, maar Richard Prein vindt het geen probleem om te zeggen dat hij in de heuvels bij Dublin woont, dicht bij een van zijn kinderen, en nu als financieel expert werkt bij een multinational in de zorgsector. Het is druk, de viruscrisis doet de zaken goed.

Tot dusver is het best stil gebleven, vindt hij, nadat Prein deze zomer naar NRC was gestapt om zijn naam te zuiveren en het publiek te waarschuwen voor de banden tussen rechtse partijen en wat hij de politieke onderwereld noemt. Geen boze tweets, geen nieuwsbericht in De Telegraaf. Een paar vreemde telefoontjes en berichten alleen. 

Ja, hij is wel op zijn hoede, maar hij weet waar de NVU toe in staat is: weinig. Toen voorman Constant Kusters in NRC zei dat zijn reikwijdte groot is en dat ze met verraders ‘niet blij’ zijn, moest Prein een beetje lachen. Dat internationale netwerk waar Kusters het vaak over heeft, bestaat niet of nauwelijks.

Constant Kusters en Richard Prein (r) in de VPRO-documentaire Ons Moederland.Beeld VPRO

Nederland hoeft voorlopig niet bang te zijn voor ontwrichtend geweld van extreemrechts, denkt Prein, de clubjes zijn te klein en worden nauwelijks serieus geleid. Hij maakt zich wel zorgen over wat de gedwongen isolatie van de pandemie met mensen doet die het moeilijk hebben en vatbaar zijn voor gevaarlijke ideeën. 

Je zit maar achter sociale media met te veel tijd en glijdt steeds verder af, schetst Prein het proces dat hij uit eerste hand kent. Ja, hij was ook boos, een tijd geleden, hij maakte zich druk over de immigratieproblemen in Nederland en sloot zich aanvankelijk uit oprechte interesse aan bij de NVU. 

En nu maakt hij zich nog zorgen, maar hij weet één ding zeker na zijn onderdompeling op rechts: als je wil dat er wat aan migratie en integratie wordt gedaan, moet je niet hopen op Kusters, Wilders of Baudet. Die hebben geen oplossingen, zegt hij beslist, ze zitten er alleen voor zichzelf, het voeden van de onvrede is hun verdienmodel. 

Meer over