ColumnToine Heijmans

Waarom een advocaat daklozen laat koffiedrinken in haar kantoor

null Beeld
Toine Heijmans

De weegschaal van Vrouwe Justitia is uit evenwicht – Nursel probeert het beeldje op de balie van haar kantoor recht te buigen maar besluit het zo te laten. Er is geen balans, zegt ze, voor mensen afhankelijk van rechtsbijstand. ‘Gisteren zat ik tot middernacht een zitting voor te bereiden, onbetaalde uren, soms kan ik net zo goed achter de kassa werken.’

De rechtszaken die Nursel Kose-Albayrak kiest, vatten aardig samen wat de afgelopen jaren is gebeurd tussen burger en overheid: kinderopvangtoeslag, herkeuringen, woningurgentie, uithuisplaatsingen, schijnbaar kleine zaken maar levensbepalend. Tegenover zich vindt ze juristen, op uurbasis ingehuurd door het gezag. De rechtsbijstand is zo uitgehold dat er nauwelijks meer advocaten zijn die er volledig van kunnen leven – zelf houdt ze een verdeling van 60/40 aan, ‘als je de kosten in bedwang houdt lukt het zo wel’.

Nursel Kose-Albayrak Beeld Toine Heijmans
Nursel Kose-AlbayrakBeeld Toine Heijmans

Het is in Lombardijen, onder lage flatwoningen, in de winkelstraat met supermarkt Polo Smak, meubelzaak Spyrka, kapsalon Yazan, een Primera en een Jumbo. Tussen mensen en verhalen waar je weinig van hoort, en die hier liggen opgetast in rozerode dossiermappen. Zes medewerkers in vaste dienst; eerder koos Nursel een mooi pand aan de Laan op Zuid, chic en trendy, maar daar liep niemand binnen ‘en ik miste dat’.

Op het raam een briefje voor de daklozen uit de buurt: neem koffie en een broodje, ‘wij hechten eraan dat niemand zich hulpeloos voelt’. Net als andere journalisten belde ik Nursel erover, even voor Kerst, en ze zei: het is niet mijn bedoeling de media ermee te halen, ‘het is gewoon zoals wij zijn’.

Die deur staat al jaren open, elke dag komen een paar vaste daklozen binnen. De aandacht leverde haar een bezoek op van drie handhavers die voor overlast vreesden, en Nursel vroeg of er klachten waren, die waren er niet, nou dan. Vriendelijke mensen, zegt ze, maar het tekent wel de overheid.

Iedereen, zegt ze, moet met dezelfde juridische wapens kunnen strijden, maar in de praktijk geldt ook in Nederland het recht van de rijkste. Landsadvocaat Pels Rijcken declareerde vorig jaar 33 miljoen euro bij de overheid, sociaal advocaten krijgen een vaste vergoeding voor een vast aantal uren ‘en daar moet je het mee doen’. ‘We willen de grondrechten waarborgen voor iedereen, maar in de praktijk moet de burger vechten tegen een overheid die over veel meer middelen beschikt.’

Het nieuwe kabinet belooft beterschap en geld, mooi, zegt Nursel, maar geld is niet alles.

Onder Mark Rutte is de rechtsonzekerheid vergroot: voor zijn kabinetten was de sociale advocatuur te duur. En te lastig, bekende ex-staatssecretaris Fred Teeven in De Groene Amsterdammer: ‘Als je aan een advocaat niet al te veel tijd geeft om aan een verdachte te besteden, dan wordt het ook niet zoveel, die verdediging.’

De wonderlijkste minister van het vorige kabinet, Sander Dekker, wilde ‘onnodige rechtszaken’ voorkomen door ze buiten de rechtszaal te houden, en maakte furore met een reclamefilmpje voor de commerciële verzekeraar Achmea die dat moest gaan doen. Het mislukte grandioos. Daarna wilde hij dure advocatenkantoren verplichten tot een ‘maatschappelijke tegenprestatie’.

Geen gek idee, zeg ik tegen Nursel: zo leer je de Zuidas dat er een andere wereld is. Ze schampert terug: ‘Een bureau dat 33 miljoen per jaar krijgt van de overheid, zal denk ik niet veel tijd steken in gefinancierde rechtshulp.’ En als ik vertel over de film Dark Waters, waarin een chique advocaat de kant kiest van een arme boer, slaat Nursel terug met The Devil’s Advocate, waarin topadvocaat Keanu Reeves kiest voor het geld. ‘Dat is een morele overweging. Ik denk dat veel advocaten met dat dilemma zitten. Persoonlijk vind ik: je moet jezelf niet verliezen. Als ik ’s avonds de dag doorneem is het fijn om te beseffen: ik heb mijn best gedaan om iemands leven ietsje mooier te maken. En dit soort zaken is trouwens ook gewoon interessant en léúk om te doen.’

154 miljoen belooft het kabinet de rechtshulp. Tegelijk is de sociale advocatuur na barre jaren vergrijsd en uitgedund, en staat er geen nieuwe generatie juristen klaar. ‘Wat echt zou helpen’, zegt Nursel: ‘overheidsinstanties die oplossingsgericht gaan werken.’

En ze vertelt over het UWV, dat drie dwangbevelen uitdeelde en beslag legde op een rekening van een cliënt. ‘Ik vroeg of dat niet anders kon, want dit leidde tot allerlei nieuwe problemen, en ze gaven me gelijk. We kwamen tot een oplossing! Dat was me nog nooit overkomen. Ik hoop echt dat het die kant opgaat. Dat is heel fijn en de enige manier.’

Meer over