ColumnSheila Sitalsing

Waarom de Vlaamse officier van justitie Gianni Reale een held is

null Beeld
Sheila Sitalsing

Omdat een mens (dit mens) behoefte heeft aan helden, scheurde ik het interview met Gianni Reale – het stond donderdag in de Volkskrant – uit. Gewoon om er af en toe naar te kijken. Reale is officier van justitie bij het arbeidsauditoraat in Mechelen, België, en hij vat zijn taak serieus op. Dus als een Vlaamse journalist misstanden onthult bij PostNL in België (verworpenen die 12- tot 16-urige werkdagen draaien tegen miserabele voorwaarden, uit­gebuite tieners, enfin, de gebruikelijke 19de-eeuwse wantoestanden die voortvloeien uit wat we in Nederland op­gewekt ‘flexwerk’ noemen), dan wacht Reale niet handenwringend een adviesrapport en zeven overlegronden af. Nee, dan gooit hij een distributiecentrum van PostNL in Wommelgem dicht. En komt er een strafzaak. Wegens ‘sociale fraude’.

Het unieke van de strafzaak is dat Reale de trap vanaf de bovenste tree wil schoonvegen. Door een einde te maken aan de gekmakende constructies waar pakjesexploitanten als PostNL zich achter verschuilen. Multinationals werken met zelfstandige onderaannemers en onderonderaannemers, en ontlopen zo de verantwoordelijkheid voor het naleven van het arbeidsrecht, het afdragen van sociale premies en andere verworvenheden van anderhalve eeuw arbeidersstrijd.

In Nederland is het uitbesteden van sociale verplichtingen tot kunst verheven. Bij de grote vier op de pakjesmarkt – PostNL, DHL, GLS en DPD – zijn bij negen van de tien onderaannemers zaken loos, zo constateerde de Inspectie eerder.

Marieke de Ruiter, die voor deze krant nauwgezet de ­wonderlijke uitwassen op de arbeidsmarkt documenteert, bezorgde een tijdje pakjes voor PostNL als onderaannemer. Haar prachtreportage stond afgelopen september in de krant en is verplichte kost is voor iedereen die van plan is de avondlockdowndepressie te lijf te gaan met heel veel onlinebestellingen. Ze memoreert erin hoe in 2012 een inkoopdirecteur van PostNL in een lezing patjepeeërig stond te pochen. Trots vertelde hij hoe zijn pakkettendivisie ‘uit de shit’ was gehaald door zich via subcontracting ‘om de wet heen te organiseren’. Weg met ‘de ballast’ van een cao, ‘de ongein op de loonstrook’ en ‘de solidariteitsheffingen die door babyboomers zijn af­gesproken’.

Vanwege dat handige organiseren kan het hoofdkantoor er niets aan doen als het bij een zelfstandige onderaannemer misgaat, zeggen hoofdkantoren altijd. Toen een onderaan­nemer iets terugzei – dat PostNL hem ‘misleidt’ en ‘afknijpt’ – zegde PostNL de samenwerking op.

Handig organiseren gebeurt overal. Textielmultinationals kwamen lang weg met zeggen dat ze geschokt waren als T-shirts met hun logo erop werden gevonden onder de puinhopen van een ingestorte fabriek waar kinderen werkten. Smartphonemakers konden lang volhouden dat ze nog nóóit hadden gehoord dat hun ‘zelfstandige onderaannemers’ in kobaltmijnen in Congo eigenlijk moderne slaven zijn.

Daar begint voorzichtig verandering in te komen. Er zijn boze consumenten, er zijn convenanten, er zijn rechtszaken. Dat laatste is belangrijk, zegt Siddharth Kara, een econoom die uitbestedingsketens onderzoekt en medeprocedeert ­tegen Apple, Microsoft en Tesla wegens misstanden in de ­kobaltwinning. ‘Procesvoering is een manier om de top van bedrijven verantwoordelijk te maken’, zei hij onlangs in de Volkskrant. Hij wil een precedent scheppen ‘zodat de top rechtstreeks aansprakelijk is voor de omstandigheden in de hele keten’.

Precies wat de heldhaftige Gianni Reale poogt te bereiken bij PostNL.