VerslaggeverscolumnDaan Kool in Parijs

Waarom de Parijse kunstenaar John Hamon overal zijn eigen portret opplakt

null Beeld

John Hamon moet een van de bekendste Parijzenaars zijn. Overal in de stad kom je zijn naam en gezicht tegen. Op muren, verkeersborden, reclamezuilen en bushokjes is het John Hamon wat de klok slaat. Er is geen ontkomen aan, John Hamon is alomtegenwoordig. Toch wordt hij maar zelden herkend. ‘L’inconnu le plus célèbre de Paris’, noemde de krant Le Parisien hem. De beroemdste onbekende van Parijs.

Twintig jaar geleden besloot Hamon als 17-jarige middelbare scholier een portretfoto van zichzelf op posterformaat te laten afdrukken en op het gebouw van het Musée d’Art Moderne te plakken. Op de foto, die hij had laten maken voor zijn identiteitsbewijs, is een wat nerderige jongen te zien met een warrig out-of-bedkapsel. Van achter zijn ovale jampot-brillenglazen kijkt hij je met opgetrokken wenkbrauwen aan. Met zijn zuinige glimlachje heeft hij iets weg van een moderne, mannelijke Mona Lisa.

Dat iedereen in Parijs bekend is met het fenomeen John Hamon komt omdat het bepaald niet bij die ene poster is gebleven. Tot op de dag van vandaag plakt Hamon op allerlei plekken affiches en stickers van zijn oude portretfoto. Hij begon er in januari 2001 mee en viert dus bijna een jubileum. De meeste John Hamons hangen in de Franse hoofdstad, maar hij heeft zijn werkgebied flink uitgebreid. Naar eigen zeggen hangt hij in 77 steden.

Hee, daar hebben we John! Beeld Daan Kool
Hee, daar hebben we John!Beeld Daan Kool

Toen ik tweeënhalf jaar geleden in Frankrijk kwam wonen, werd zijn gelaat al gauw een vertrouwd gezicht. Het is altijd een prettige, haast geruststellende verrassing hem ergens te treffen. ‘Hee, daar hebben we John!’, denk ik, als ik zijn portret onverwacht tegenkom in Bordeaux, Rouen of Marseille. Met enig gevoel voor overdrijving zou je kunnen zeggen dat hij een soort stille vriend is geworden.

De grote vraag is natuurlijk: wat bezielt iemand om overal zijn eigen portretfoto op te plakken? Dat wil John Hamon met alle liefde uitleggen, hij is blij met de interesse van een Nederlandse krant, maar dan wel telefonisch. Niet alleen vanwege corona, hij is er sowieso niet zo happig op zijn huidige 38-jarige gezicht te tonen. Hamon wil niet concurreren met de foto waar al zijn werk op is gebaseerd. Hoe hij er nu uitziet, is een behoorlijk goed bewaard geheim, al gaan er geruchten over een baardje en een grijze haardos.

Als aspirant-kunststudent constateerde Hamon dat ‘veel van wat kunstenaars doen uiteindelijk uit publiciteit bestaat’. Hij besloot dat zijn werk die ‘buitensporige promotie’ aan de kaak moest stellen, de ‘excessieve reclame voor alles, of het nou om producten of om mensen gaat’. Dat doet hij door alle ‘esthetiserende elementen’ uit zijn kunst te strippen, totdat er niets anders overblijft dan zelfpromotie. Hamons werk is één doorlopende publiciteitscampagne. ‘C’est la promotion qui fait l’artiste’, luidt zijn credo.

Uiterst vormvast minimalisme. Beeld Daan Kool
Uiterst vormvast minimalisme.Beeld Daan Kool

Dat zijn hele oeuvre om die ene foto draait, is dus geen ijdelheid of artistieke luiheid, maar uiterst vormvast minimalisme. Het liefst zou Hamon zelf volledig op de achtergrond blijven. Het portret van John Hamon spreekt eigenlijk voor zich, vindt de persoon John Hamon. Tot een aantal jaar geleden wist niemand wie er achter de posters zat. Pas toen anderen zich in de Franse media voor hem gingen uitgeven besloot de echte John Hamon met enige tegenzin zich kenbaar te maken.

De grote Parijse musea negeren zijn werk – ten onrechte, vindt hij zelf – maar dat hindert niet. ‘Als zij me niet uitnodigen, nodig ik mezelf toch gewoon uit?’ Op eigen houtje organiseert Hamon nachtelijke clandestiene exposities waarbij hij zijn portret op de gevel van het Centre Pompidou of het Palais de Tokyo projecteert. Hij voert ‘een strijd om te mogen bestaan’. Vorig jaar liet hij een Instagramfilter ontwikkelen waarmee bezoekers van het Louvre op hun smartphone zijn portret zagen verschijnen op schilderijen uit de Renaissance.

Clandestiene, nachtelijke exposities Beeld Daan Kool
Clandestiene, nachtelijke expositiesBeeld Daan Kool

Nu de musea zijn gesloten en een avondklok de Fransen ’s avonds aan huis gekluisterd houdt, staan de ‘expositions pirates’ (‘gekaapte tentoonstellingen’) op een laag pitje. Gelukkig kan Hamon zijn nieuwste project vanuit huis uitvoeren. Onder de naam ‘Hamoney’ heeft hij bankbiljetten van 0 euro laten bedrukken met zijn portret. De eerste oplage was binnen een paar dagen uitverkocht. Waarmee meteen een ontkennend antwoord is gegeven op een in Hamons ogen nogal aanmatigende suggestie. ‘Natuurlijk kan ik van mijn kunst leven. Dit is geen hobby, ik ben professioneel kunstenaar.’

Rest de vraag of hij na twintig jaar niet helemaal krankjorum wordt van altijd maar weer diezelfde oude foto. Het antwoord klinkt als een ode aan René Magritte. ‘Weet u’, zegt John Hamon. ‘Het is maar een portret. C'est pas moi.’

Meer over